Şîa âlimlerine göre el-Kâfî'nin hadis ilmi açısından değerlendirilmesi

Çalışmamızın ana teması, İmâmiyye Şîasının en temel kaynaklarından birisi olan Küleynî'ye ait el-Kâfî isimli hadis kitabının Şîa âlimlerine göre hadis ilmi zaviyesinden değerlendirilmesidir. Bu eser hakkında her ne kadar Şiî ilim adamları tarafından çalışmalar yapılmışsa da bu çalışmaların ayrıca nesnel bir şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Türkiye'de el-Kâfî ve Küleynî'yi bazı yönleriyle konu edinen çalışmalara rastlanmaktadır, ancak bu çalışmalar eser hakkında Şiî âlimlerin tarihi süreç içinde değerlendirmelerini ihtiva etmemektedir. Bu itibarla hazırladığımız bu tezin söz konusu boşluğu doldurmasını ümit etmekteyiz. Bilindiği üzere İmâmiyye Şîası'nda, Ehl-i Sünnet'in altı temel hadis kitabına mukabil dört temel hadis mecmuası bulunmaktadır. Mutekaddimûn Şîa âlimlerine ait olan bu dört kitap içerisinde el-Kâfî, Şîa'nın Kur'ân-ı Kerim'den sonra en sahih kitap olarak kabul ettiği hadis kitabıdır. Küleynî'nin el-Kâfî'si, Şîa nezdinde bu dört eserin en önemlisi olarak telakki edilmektedir. Şiî kaynaklarına göre Küleynî, Nuvvâb olarak bilinen on ikinci imâmın vekilleriyle aynı dönemde yaşamıştır. Bu hususiyeti ona ve eserine Şîa nezdinde önemli bir ayrıcalık verilmesine sebep olmuştur. İmâmların söz ve fetvalarını cem eden ilk dönem hadis kaynaklarını ihtiva etmesi, imâmetin yapısı yanında Şiîlerin hayatlarında müracaat edebilecekleri her türlü hukukî konuları kapsaması, el-Kâfî'yi İmâmiye Şîası nezdinde en temel hadis kaynağı kılmıştır. Eserin, değerli ve önemli olması, hiçbir tenkide mahal olmadığı anlamına gelmez. Şiî olmayan ilim adamlarının tenkitlerinin de objektif olmadığı peşinen ifade edilebilir. Bu nedenle eser hakkında doğrudan Şiî âlimlerin görüşlerinin tespit edilmesi ve tenkitlerinin ortaya konularak tahlile tabi tutulması büyük önem taşımaktadır. İşte çalışmamızın amacını da tam bu husus oluşturmaktadır. Bu amacı temin etmek için telif edildiği dönemden itibaren günümüze kadar Şiî âlimlerinin el-Kâfî ile ilgili değerlendirmeleri tahlil edilmiş, Ehl-i Sünnet âlimlerinin tenkitleri kapsam dışı bırakılmıştır. Çalışmamız giriş ve dört bölüm olarak tasarlanmıştır. Girişte Küleynî'nin yaşadığı dönem farklı yönleriyle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde Küleynî'nin hayatı, ilmî şahsiyeti, eserleri ve metodu incelenmiştir. İkinci bölümde Kütüb-i Erbaa tanıtılmış, el-Kâfî'nin kaynakları, râvîlerinin cerh ve ta'dil durumları ile el-Kâfî merkezli çalışmalar ele alınmıştır. Üçüncü bölümde el-Kâfî hadisleri sıhhat açısından değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Son bölümde ise Şiî âlimlerin elKâfî hakkındaki değerlendirmelerine yer verilmiştir. Bu çalışmada ulaştığımız en önemli sonuçlar şöyledir: el-Kâfî tartışmasız olarak Şîa'nın en temel hadis kitabı olup onlar nezdinde Buhârî'nin es-Sahîh'i mesabesindedir. Bununla birlikte muhakkik bazı Şiî âlimler tarafından tenkit edilmiştir. Mütekaddimûn Şiî âlimleri, kitabı genel itibarıyla sened yönüyle değerlendirerek, eseri zayıf hadisler ve meçhul ravilerden çok sayıda hadise yer vermiş olması cihetiyle eleştirirken, müteahhirûn Şiî âlimler eseri genel itibarıyla metin yönüyle tenkide tabi tutmuşlardır. Hadislerini akla, Kur'ân'a, sahih olduğu katî olan Sünnet'e, tarihî gerçeklere, bilimsel verilere ve İmâmiyye Şîa'sının temel itikadî ilkelerine arz etmek suretiyle eleştirmişlerdir. Anahtar Sözcükler: Şîa, Küleynî, el-Kâfî, Hadis, Usûl