Sinan Paşa'nın Tazarru'-nâme'sinde edebî ve tasavvufî terimlerin kullanımı üzerine bir inceleme

Bu tez çalışmasında, Fatih devrinin önemli âlim şahsiyetlerinden biri olan Sinan Paşa'nın Tazarru'-nâme adlı eserindeki edebî, tasavvufî terim ve kavramlar tespit edilerek izâh edilmiştir. Sinan Paşa, bu dönemde vezirlik makamına yükselerek "Hâce-i Sultânî" unvanını almış ve "Hoca Paşa" olarak anılmıştır. O, sanatçılığının yanı sıra kadılık, müderrislik ve sadrazamlık görevlerini icrâ etmiştir. XV. yüzyıla ilmiyle ismini yazdırmış olan Sinan Paşa klasik edebiyatta da Tazarru'-nâme eseriyle ön plana gelmiştir. Tazarru'-nâme, itinâyla seçilmiş kelimeleri, seci ve aliterasyonları ve hacimli söz sanatlarıyla edebî, tasavvufî terim ve kavramlarla içerisinde birçok malzemeye sâhip bir kaynaktır. Bu tez çalışması, Giriş bölümünden sonra üç ana başlık ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölüm "Edebî Terimler" olarak adlandırılmış "beyit, ebyat, münâcât, tevhîd, na't, gazel, mesnevî, hikâye, nesir, şiir, dîvân, dibâce, şerh, inşâ" gibi terimler eserde yer aldığı şekliyle verilerek açıklanmıştır. İkinci bölümde "Edebî Kavramlar" başlığı altında "âb-ı hayât, gül, bülbül, hümâ, lâle, nergis, sîmurg, âsitân, bezm-i elest, micmer, felek, pîrûze, nesim, çeşm, âfitâb, teşne, bârân" gibi kavramların lugat manası kısaca açıklanmış ardından örneklerle birlikte açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın en hacimli kısmı üçüncü bölümde "Tasavvufî Terimler" başlığı altında "aşk, fakr, tevbe, nefs, zühd ma'rifet, sabır, havf ve recâ, rızâ, şükür, semâ, zâhid, behişt, kevser, mi'rac, burâk" gibi tasavvufî terimlere yer verilerek ilgili nazım ve nesir kısımlarıyla incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise ulaşılan bilgiler üzerine kapsamlı değerlendirmeyle Sinan Paşa'nın Tazarru'-nâme'sinde edebî, tasavvufî terimler ve kavramlar tespit edilmiştir. Çalışmada faydalanılan eserlere Kaynaklar başlığı altında yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Edebî ve Tasavvufî Terimler, Sinan PaĢa, Tazarru'nâme.