Sivas sancağında timar sisteminin değişimi ve dönüşümü (1573-1651)

Osmanlı Devleti'nin askerî, idarî ve iktisadî teşkilatlanmasının temel kurumlarından olan timar sistemi, XVI. yüzyılın sonları itibariyle değişim ve dönüşüm olarak tabir edilen önemli gelişmelere maruz kalmıştır. Bu dönemde Osmanlı Devleti kurumlarında geniş kapsamlı yapısal bir değişim dönemi yaşandığını gerek dönemin Osmanlı aydınları, gerekse çağdaş Türk ve batılı tarihçiler de kabul etmektedir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, timar sisteminin uygulandığı bölgelerden biri olan Sivas sancağında timar sisteminin işleyişi, ne yönde ve nasıl bir değişim ve dönüşüm süreci yaşandığını ortaya koymak ve meydana gelen değişiklikleri ele alarak değerlendirmektir. Çalışmanın ana kaynakları, Osmanlı Arşivi defter koleksiyonları içerisinde yer alan, Defterhâne'nin ve timar sisteminin en önemli kaynakları olan Timar ve Zeamet Ruznâmçe Defterleri ve 1066 tarihli Yoklama Defteri'dir. Arşiv belgelerinin sunduğu verilere dayanarak Sivas sancağına ait timar ve zeamet sahipleri, bunlara tahsis olunan dirlikler ve bu dirliklerin kimden, ne şekilde intikâl ettiği ve tevcih sebepleri, devlet genelindeki gelişmeler çerçevesinde ele alınarak, timar sisteminin değişim ve dönüşüm evreleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda ilk bölümde genel olarak timar sistemi üzerinde durulmuş, ikinci bölümde Sivas sancağında timar düzeni ve sancakta has, zeamet ve timar sahipleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde bir timarın tayininde izlenen diplomatik sürecin nasıl başladığı izah edilerek, timar sisteminin işleyişini/organizasyonunu oluşturan tevcih ve intikâl işlemleri üzerinde durulmuştur. Son olarak, timar sisteminde meydana gelen değişim ve dönüşüme etki eden sebepler, dönemin Osmanlı aydınları, çağdaş Türk ve batılı tarihçilerin görüşleri etrafında değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Timar Sistemi, Sivas Sancağı, Rûznamçe, Dönüşüm. 17 yüzyıl