Sınıf öğretmeni adaylarının ekolojik kimlikleri ile çevre okuryazarlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Doğal kaynakların hızla tükenmesi, küresel iklim değişikliği, ozon tabakasının incelmesi, plansız kentleşme, çevre kirlilikleri, canlıların neslinin tükenmesi gibi sorunlar çevrenin ve çevrenin korunmasında eğitimin önemini her geçen gün arttırmaktadır. Çevre eğitiminin en önemli amaçlardan biri de bireylerin çevreye ilişkin bilgi, beceri, tutum ve davranış boyutunda gelişimlerini sağlamaktır. Geleceğin büyükleri olacak öğrenciler çevreleri ile uyum içerisinde yaşayabilmek için çevreleri hakkında çok yönlü bilgi sahibi olarak, bilgi, bilinç ve farkındalık boyutu yüksek bireyler olarak yetiştirilmelidirler. Bu bağlamda gelecekte öğretmen olacak ve bireylere çevre eğitimi verecek olan öğretmen adaylarının çevre ve ekoloji ile ilgili okuryazarlık ve kimlik özelliklerin tespiti planlanacak eğitimin niteliği açısından oldukça önemlidir. Belirtilen özelliklerden hareketle, bu çalışmanın amacı, öğretmen adaylarının ekolojik kimlikleri ile çevre okuryazarlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırma ilişkisel tarama modelinde nicel bir araştırmadır. İlişkisel araştırmalarda iki ya da daha çok değişken arasındaki ilişkinin herhangi bir şekilde bu değişkenlere müdahale edilmeden incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu çalışmada, öğretmen adaylarının ekolojik kimlikleri ve çevre okuryazarlık düzeyleri belirlenerek aralarındaki ilişkilerin betimlenmesi için tarama modelinden ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Orta Karadeniz Bölgesinde bir devlet üniversitesinin Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği ana bilim dalında, üçüncü ve dördüncü sınıfta öğrenim gören 135 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Örneklem, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak "Ekolojik Kimlik Ölçeği" ve "Çevre Okuryazarlığı Ölçeği" kullanılmıştır. Ekolojik kimlik ölçeği Walton ve Jones (2017) tarafından geliştirilen, Gezer ve İlhan (2018) tarafından Türkçe 'ye uyarlanan bir ölçektir. Ölçeğin Türkçe 'ye uyarlama sürecinde 460 üniversite öğrencisinden oluşan bir çalışma grubuna uygulanmış ve Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı .78 olarak bulunmuştur. Ölçek beşli Likert tipi bir derecelemeye sahip 18 maddeden oluşmaktadır. Çevre okuryazarlığı ölçeği olarak Atabek Yiğit, Köklükaya, Yavuz ve Demirhan (2014) tarafından geliştirilen "Environmental literacy scale for adults (ELSA)" (Yetişkinler için çevre okuryazarlığı ölçeği) kullanılmıştır. Ölçekte yer alan tüm maddeler, tamamen katılıyorum (5), katılıyorum (4), kararsızım (3), katılmıyorum (2) ve kesinlikle katılmıyorum (1) şeklinde tanımlanan ve puanları parantez içi değerlere karşılık gelen beşli Likert tipi ifadelerden oluşmaktadır. Ölçek 20 maddeden oluşmakta ve ölçeğin tamamı için Cronbach alfa değeri .88 olarak hesaplanmıştır. Çalışmanın sonucunda, öğretmen adaylarının ekolojik kimlikleri ile çevre okuryazarlık, çevre bilinci, çevre kaygısı ve çevre farkındalığı arasında kuvvetli düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Öğretmen adaylarının ekolojik kimlikleri ile özdeşlik, farklılaşma ve merkezilik alt boyutları arasında kuvvetli düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Öğretmen adaylarının ekolojik kimliklerinin; cinsiyete, anne ve baba eğitim durumuna göre anlamlı farklılık göstermediği ancak yaşadıkları yere göre anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarının çevre okuryazarlık ile çevre bilinci, çevre kaygısı ve çevre farkındalığı alt boyutları arasında kuvvetli düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Ayrıca öğretmen adaylarının çevre okuryazarlıklarının cinsiyete, anne ve baba eğitim durumuna ve yaşadığı yere göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular ışında öğretmen yetiştirme sürecinde ekolojik kimlik ve çevre okuryazarlığı ile ilgili uygulamalar ve çalışmalar sürecinde program yapıcılara, uygulayıcılara ve öğrencilere yönelik önerilerde bulunulmuştur.