Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliğinin oluşum/yapılandırmasının seçilmiş bazı değişkenler açısından incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinin oluşum ve yapılandırması sürecinin seçilmiş bazı değişkenler açısından incelenmesidir. Bu araştırma karma yöntem desenlerinden yakınsayan paralel karma desen yöntemiyle yapılmıştır. Araştırmada nicel veri toplama aracı olarak Sınıf Öğretmenlerinin Mesleki Kimlik Oluşum/Yapılandırma Bağlam Ölçeği" ve nitel veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Toplanan nicel veriler ve nitel veriler ayrı ayrı analiz edilmiştir. Nicel de yapılan analizler sonucunda sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliğinin oluşum/yapılandırmasının 7 farklı değişken açısından incelenmesinden önce normallik dağılımları incelenmiş olup verilerin normal dağılım gösterdiği saptanmıştır. t-testi ve ANOVA Testi sonucunda mesleki kimliğin her bir değişken bağlamında istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği görülmüştür. Nitelde elde edilen veriler incelendiğinde her değişken için "Etkisi Var" ve "Etkisi Yok" temaları adı altında ortak temalar oluşturulmuştur. Temalara bağlı toplam 54 kod oluşturulmuştur. Nicel ve nitel bulgular sonucunda bulguların karşılaştırma veya ilişkilendirme safhasına geçilerek yorumlamalar yapılmıştır. 7 değişkenin özelinde yapılan karşılaştırma veya ilişkilendirmeler sonucunda elde edilen sonuçlar şu şekildedir: Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinin oluşum/yapılandırma sürecinde cinsiyete bağlı olarak değişim olmadığı kadın veya erkek sınıf öğretmenlerinin benzer yapıda mesleki kimliklerini yapılandırdıkları görülmüştür. Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimlik oluşum/yapılandırma süreci yaş değişkenine göre incelendiğinde yaşları ilerledikçe yaşın gerekliliği itibariyle mesleki kimliklerinde hem artı hem eksi yansımalar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Motivasyon düşüklüğü, tükenmişlik, yorgunluk gibi eksi etkilerin yanı sıra yaşla beraber tecrübe artışı, mesleki kimlikte değişim gibi artı yönde etkiler de olduğu görülmüştür. Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinin oluşum/yapılandırma sürecinde medeni hal durumu değişkeninin etkisine bakıldığında evli olan bir sınıf öğretmeni ile bekar olan bir sınıf öğretmeninin benzer oranda etkilere sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Medeni halde evli olma durumu artı yönde düzen getirme, yaşantı gibi durumlar olurken eksi yönde ise zaman ayıramama, sorumluluk düzeyindeki artış gibi durumlar ortaya çıkmıştır. Eğitim durumu değişkenine bağlı olarak sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinde lisans mezunu olmayı şart olarak görürken lisansüstü eğitimin de gerekliliğini ifade ettikleri görülmüştür. Mesleki kıdem değişkenleri bağlamında mesleki kimlik ele alındığında sınıf öğretmenlerinin mesleki kıdemleri arttıkça mesleki kimliklerinde tecrübe artışının ve kendini yenilemenin etkili olduğu ifade edilirken mesleki kıdemin etkisinin olmadığını savunanlar ise mesleki kimliğin oluşum/yapılandırma sürecinin kişiye ve kendini geliştirmeye bağlı olduğu görüşünü bildirmişlerdir. Çocuk sahibi olma durumunun sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerindeki etkilerine bakıldığında az oranda çocuğu sevmek ve mesleği sevmek gibi kodlarla etkisinin olmadığının savunulmasının yanı sıra çocuklara bakış açısının değişmesi, çocuğu anlamak, empatik bakış açısı, çocuğa adanmışlık gibi artı yansımalar ile sorumluluk düzeyinin artması, eğitimden uzaklaşma gibi eksi yönde etkiler olduğu da tespit edilmiştir. Sınıf öğretmeninin mesleki kimliğinin oluşum/yapılandırma sürecinde ailede sınıf öğretmeni varlığı değişkeninin etkilerine bakıldığında örnek alınan kişinin önemli olduğunu; eğer ailedeki sınıf öğretmeni olumlu kimlik yapısına sahip ise sınıf öğretmeninde de olumlu mesleki kimlik yapısının oluşacağı olumsuz kimlik yapısına sahip ise olumsuz mesleki kimlik yapısı oluşacağı tespit edilmiştir. Aynı zamanda rehberlik ve tecrübelerden faydalanma anlamında sınıf öğretmeninin mesleki kimliğinde artı yönde etkiler olacağı görülmüştür. Araştırma sonuçlarına yönelik şu önerilerde bulunulabilir: Yaşa bağlı mesleki kimlikte negatif yönde etkileri en aza indirmek adına sınıf öğretmenlerinin yaşları arttıkça mesleklerini daha iyi icra etmelerini sağlayacak teşvik edici çalışmalarda bulunmalarına fırsatlar sağlanabilir. Gelişen teknolojiye ayak uydurabilmeleri için gerekli seminer, kurs faaliyetleri sunulmalıdır. Sınıf öğretmeninin çocuğunun olması durumuna yönelik eğitimden uzaklaşma dönemlerinin mesleki kimliğe negatif yansımalarını en aza indirmek için uzaktan eğitim ile telafisi yapılabilir. Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinin oluşum/yapılandırma sürecinin her türlü değişkenden negatif veya pozitif olarak etkilenildiği kanısına varıldığı bu araştırmaya göre sınıf öğretmenlerinin lisanstan itibaren mesleki kimliklerinin oluşumlarına yönelik üniversite ve MEB (Milli Eğitim Bakanlığı) iş birliğiyle programlar düzenlenebilir.