Sosyal bilgiler ders kitaplarında küreselleşmenin yer alma durumu

Dünyanın küçülerek küresel bir köye dönüşmesine neden olan küreselleşmeye süreç olarak bakıldığında yaklaşık beş yüz yıllık bir maziye sahip olduğu ve 1950'lerden bu yana dünyada büyük, hızlı ve karmaşık bir dönüşüme yol açtığı görülmektedir. Bu süreçte küreselleşmenin lehinde ve aleyhinde tavırlar ve davranışlar söz konusu olmuştur. Küreselleşme bilim ve teknoloji, eğitim, ekonomi, siyasi ve sosyokültürel gibi alanlarda etkiler oluşturmaktadır. Görüldüğü üzere etkide bulunduğu alanlardan biri de eğitimdir. Temelde bireyde istendik yönde ve kalıcı davranış değişiklikleri oluşturma süreci olan eğitim küreselleşmeyle berber ortaya çıkan, yayılan ve değişen hemen her türlü unsurdan etkilenen dinamik bir alandır. Dolaysıyla bu alanda küreselleşmenin yer alma durumunun tespiti, sürecin sağlıklı şekilde yönetilebilmesi ve olumsuz etkilerinin azaltılması yönünden önem arz etmektedir. Dünyanın çoğu ülkesinde olduğu gibi Türkiye'de de değişen şartlara göre eğitim sisteminde değişikliklere gidilmekte, yenileştirme ve iyileştirme çalışmaları yapılmakta ve sistemde çağdaş gelişmelere paralel düzenlemeler hayata geçirilmektedir. Amaç değişen şartlara uyum sağlayan ve geleceğe her yönüyle hazırlanmış bireylerin yetiştirilmesidir. Dolayısıyla sadece Türkiye içindeki değişen koşullara göre değil aynı zamanda küresel ölçekli değişmelere de uyum sağlayabilecek vatandaşlar yetiştirmenin önemi daha da artmaktadır. Bu bağlamda Türkiye'de ve dünyada meydana gelen ve gelecek olan gelişme ve değişimlerin eğitim sistemine aktarılması büyük önem arz etmektedir. Bunun yapılmasının en etkili yollarından biri dersler, öğretim programları ve bunlara göre hazırlanan ders kitaplarında değişiklik, iyileştirme ve düzenlemelerin yapılmasıdır. Küreselleşme süreci bu kapsamda en önemli konulardan biridir. Çünkü bu süreç dinamik bir süreç olduğu için sürekli izlenmeli ve bu sürece hazırlıklı olunmalıdır. Türkiye'de küreselleşmenin eğitim içerisinde yer alma durumları öğretim programları ve bunlara göre hazırlanan ders kitaplarında daha belirgin olarak izlenebilmektedir. Çünkü bu iki unsur üzerindeki değişiklikleri izlemek çok daha kolay olmaktadır. Türk Eğitim Sisteminde küreselleşmenin yer alma durumunun en iyi izlenebildiği derslerin başında Sosyal Bilgiler dersi gelmektedir. Çünkü bu ders temelde teknolojik, ekonomik, siyasal, kültürel ve sosyal alanlarda olumlu davranışlar geliştiren ve değişen toplumsal koşullara uyum sağlayabilen bireyleri yetiştirmeyi hedeflemektedir. Dolayısıyla küreselleşme sürecinden de en fazla etkilenen derslerinden biri olduğu aşikârdır. Bu bağlamda bu araştırmada küreselleşme olgusunun 2019 yılında yayınlanan 4., 5., 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarında nasıl yer aldığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel bir araştırmadır. Araştırma kapsamında Sosyal Bilgiler ders kitapları küreselleşmenin bilim ve teknoloji, eğitim, ekonomi, siyasi ve sosyokültürel boyutları kapsamında doküman incelemesi tekniğiyle incelenmiş ve betimsel analize tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda, incelenen Sosyal Bilgiler ders kitaplarına göre, küreselleşmenin, incelenen boyutları itibariyle en fazla 7. sınıf ders kitabında yer aldığı, bu ders kitabını sırasıyla 5., 4. ve 6. sınıf ders kitaplarının takip ettiği tespit edilmiştir. İncelenen ders kitaplarının üniteleri itibariyle küreselleşmenin boyutlarına göre en fazla ders kitaplarının 7. ünitelerinde, en az ders kitaplarının 6. ünitelerinde olduğu belirlenmiştir. Küreselleşmenin en fazla yer aldığı ünitenin 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında bulunan "Türk Tarihinde Yolculuk" ünitesi, en az yer aldığı ünite ise 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında bulunan "Biz ve Değerlerimiz" ünitesi olduğu görülmüştür. Küreselleşmenin en fazla yer aldığı konu 7. sınıf ders kitabındaki "Türk Tarihinde Yolculuk" ünitesinde bulunan "Avrupa'daki Gelişmeler ve Osmanlı Devleti'ne Etkileri" olurken, hiçbir örneğe rastlanamayan konular ise 4. sınıf ders kitabında yer alan "Çevremizde Neler Var?", "Ayağımızı Yorganımıza Göre Uzatalım" ve "Sorumluluk Üstleniyorum", 5. sınıf ders kitabındaki "Yaşadığım Yerin Yönetimi", 6. sınıf ders kitabında bulunan "Toplumdaki Rollerim" ve "Ülkemizin Coğrafi Özellikleri" ve 7. sınıf ders kitabındaki "İletişim Kurarak Anlaşırız", "Olumlu İletişim, Mutlu Birey ve Toplum" ve "Anayasa'dan Gelen Güç" olarak belirlenmiştir. İncelenen ders kitaplarına göre küreselleşmeye ilişkin en fazla görselin 5. sınıf ders kitabında, en az görselin ise 6. sınıf ders kitabında yer aldığı saptanmıştır. Ayrıca 4. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabının "Bilim, Teknoloji ve Toplum" ünitesindeki "Geçmişten Bugüne Teknoloji" konusu küreselleşmeye yönelik en fazla görsel örnek belirlenen konu olmuştur.