Sosyal bilgiler derslerinin düşünme dostu sınıf özellikleri açısından değerlendirilmesi

Bu araştırmada ortaokul 5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler derslerinin düşünme dostu sınıf özelliklerinin öğrenci ve öğretmen görüşlerine başvurarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada karma araştırma yöntemi benimsenmiştir. Veriler Doğanay ve Sarı (2012) tarafından oluşturulan Düşünme Dostu Sınıf Ölçeği ve araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda Konya ili merkez ilçelerinde öğrenim gören 1897 öğrenciden, nitel boyutunda ise yine aynı okullarda görev yapan 15 sosyal bilgiler öğretmeninden veri toplanmıştır. Elde edilen nicel veriler ilişkisiz örneklemler t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılarak, nitel veriler ise tematik analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Nicel verilerin analiz sonucunda öğrencilerinin sosyal bilgiler derslerini yüksek düzeyde düşünme dostu olarak değerlendirdikleri belirlenmiştir. Ölçek puanlarının cinsiyete göre değişmediği ancak alt sınıflarda öğrenim gören, daha yüksek not ortalamasına ve anne ve baba eğitim düzeyine sahip, dersi daha fazla seven ve ilgi duyan, üst sosyoekonomik okullarda öğrenim gören öğrenciler lehine anlamlı olduğu görülmüştür. Nitel verilerin analizi sonucunda ise araştırmaya katılan öğretmenlerin bazılarının özgür bir sınıf ortamı oluşturdukları gerekçesi ile kendilerini yeterli gördükleri; bazılarının ise fiziksel imkansızlıklar, kısıtlı ders süresi gibi gerekçelerle kendilerini yeterli bulmadığı belirlenmiştir. Öğretmenler özellikle nitelikli toplum oluşturabilmek için düşünme becerileri eğitiminin gerekliliğini ve bu kapsamda en uygun ders olarak içeriği ve yapısı nedeniyle sosyal bilgiler dersi öne çıktığını vurgulamıştır. Öte yandan öğretmenlerin derslerde düşünme becerilerini geliştirmek için ise sıklıkla soru-cevap yöntemi kullandıkları ve akıllı tahtaları tercih ettikleri, ölçme-değerlendirme için ise özel çalışmalar yapmadıkları belirlenmiştir. Düşünme becerileri eğitimi kapsamında ailelerin eğitimsiz olması, geçici koruma statüsündeki öğrencilerin dil problemleri, ulusal sınavların etkisi, ekonomik sorunlar kalabalık okul ve sınıflar, okulların fiziksel yetersizlikleri gibi pek çok sorunla karşılaştıklarını da ifade etmişlerdir. Araştırma bulguları ile bağlantılı olarak karşılaştıkları problemlere sosyal bilgiler sınıfı, okulların fiziksel bakımdan iyileştirilmesi, ailelere ve öğretmenlere düşünme becerileri eğitimlerinin verilmesi, ders kitaplarının uygun hale getirilmesi, öğrenci odaklı uygulamalar, öğrencilerin genel kültürlerini arttırmaya yönelik faaliyetler gibi öneriler getirmişlerdir. Son olarak düşünme becerileri eğitiminde karşılaşılan en önemli sorunlar ailelerin eğitimsiz olması, geçici koruma statüsündeki öğrencilerin dil problemleri, ulusal sınavların etkisi, ekonomik sorunlar, kalabalık okul ve sınıflar, fiziksel yetersizlikler olarak sıralanmıştır. İlgili öneriler ise öncelikle bu sorunların giderilmesine yöneliktir.