Gelişmekte olan ülkelerde stratejik yönetim: İran KOBİ'lerinde bir araştırma, ambargonun kaldırılmasından sonra

"Stratejik Yönetim ve Planlama", büyük şirketlerin ve firmaların gelişiminde hayati bir rol oynar; bu, inkar edilemez bir gerçektir; ancak çok az çalışma, her ekonominin en kritik sektörlerinden biri olarak kabul edilen Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOBİ'ler) gelişimi üzerinde stratejik yönetimden faydalanmanın uygulanabilirliğini incelemiştir. Bu alandaki çalışmalar ağırlıklı olarak gelişmiş ekonomilerde yapılmaktadır ve az sayıda çalışma, kapsam ve metodolojideki kısıtlılıkla birlikte gelişmekte olan ekonomilere odaklanmıştır. İran'daki stratejik yönetim uygulamalarının geçmişi yirmi yıldan azdır. Bununla birlikte, bu tür eğitimler, işletmelerin gerçek gereksinimlerine göre temellendirilmemiştir; böylece bu alandaki pek çok çaba başarısızlığa uğramıştır veya tamamen uygulanmamıştır. KOBİ'lerin performansındaki stratejik yönetimin rolünü değerlendirmeden önce durumlarını, eğilimlerini, stratejik yönetimi uygulama gereksinimlerini anlamalı ve bir adım sonrasında ilerlemeye uygun araç ve materyalleri önermek için karakteristik özelliklerine apaçık bir şekilde erişmeliyiz. Çalışmanın temel amacı, stratejik planlama faaliyetlerinin özelliklerini, araçlarını ve eğilimini keşfederken firma özelliklerinin, algılanan pazar faktörlerinin ve stratejik tercihlerin operasyonel performans üzerine etkilerini incelemek ve KOBİ'lerin performansında stratejik yönetimin örgütsel önemini değerlendirmektir. Anket yöntemi olarak standardize edilmiş yazılı bir anket kullanılmıştır. Blok A'da firmalarla ilgili genel betimsel sorulr soruldu. Blok (B1)'de Stratejistlern Pazar Dinamizmi ve Fiyat Rekabeti gibi çevresel durumlarla ilgili algıları hedeflendi. Blok (B2)'de Stratejistlerin düşük maliyet, farklılaşma stratejileri ve esneklikgibi rekabetçi stratejiler hakkındaki tercihleri yazıldı. Son olarak Blok (B3)'te Operasyonel Performans (Fiyat verimliliği, esneklik, teslimt, Kalite ve genel performans (Finansal performans, pazar performansı, üretim performansı) gibi organizasyonel performans göstergeleri yazıldı. B3 bölümü, ambargonun kaldırılmasından önce ve sonra olmak üzere iki kez cevaplandı. Örneklem çerçevesini İran'ın Tebriz şehrinde rastgele seçilen 60 firma oluşturmaktadır. Bulgular, İran'daki KOBİ'lerin stratejik planlama yaptıklarını, ancak bunların çoğunlukla yapılandırılmamış olduğunu göstermiştir. Stratejik plan kullanmayanlar ve bunu gerekli görmeyenler, bilgi eksikliğinden mustariptir ve belirsizlik üzerine zaman harcarlar. Stratejik planlama dönemi olarak bir yıldan daha kısa bir süre hedefleyenler, hatta bu dönemi yaklaşık üç yıl olarak belirleyen daha büyük firmalar için bu süreler çok da uzun değildir. İran'da, stratejik karar alma merkezileştirilmiş olarak kabul edilmektedir ve firma sahipleri karar almada en etkin role sahiptir; onların ardından ise yönetim kurulu gelmektedir. Stratejik planlamada kullanılan sözlü kaynaklar konusunda hala müşterilerin payı yüksektir ve yazılı kaynaklarda ise firma içinde hazırlanan MIS raporu halen en fazla kullanılan araçtır. Sonuç olarak; toplam satışları artırmak, toplam maliyeti düşürmek ve toplam faktör verimliliğini artırmak araştırma yapılan firmalarda stratejik hedeflerin ilk üç sırasında yer almaktadır. Firmanın operasyonel performansı (teslimat, kalite, esneklik ve maliyet) yaptırımlardan etkilenmiştir. Yaptırımların kaldırılmasının firma performansını olumlu yönde etkilediği görülüyor. Bununla birlikte, genel performansa gelince, yaptırımlar kaldırmasının yalnızca üretim performansı olumlu yönde etkilediği görülüyor. İran ile ilgili ticaretleri desteklemek için uluslararası bankacılık ve sigorta sistemine karşı direnç, firmanın mali performansının önemli ölçüde etkilenmediği ana nedenlerden biri olarak düşünülebilir. Firma özellikleri, algılanan Pazar faktörleri ve stratejk tercihler firmaların genel veoperasyonel performanısını etkiler; örneğin yaptırımlar döneminde düşük maliyet stratejileri, teslimat ve kalite performanslarını olumlu etkilemiştir. Hem yaptırım döneminde hem de sonrasındaki serbest dönemde planlama esnekliğinin, firmanın teslimat ve esneklik performansına olumlu etkileri olmuştur. Bununla birlikte, yaptırımlar döneminde firmanın kalite performansını ve yaptırımlar kaldırıldıktan sonar ise maliyet verimliliğini daha düşük oranda etkilemiştir. Fiyat rekabeti, yaptırımların hafifletilmesinden sonra pazar ve üretim performansını olumsuz etkiledi. Hem yaptırımlar zamanında hem de yaptırımlar kalktıktan sonra planlama süresi firmaların finansal performansını olumlu yönde etkiledi. Yaptırımların kaldırılmasından sonar fiyat rekabeti pazarı ve üretim performansını olumsuz yönde etkiledi. Düşük maliyet stratejisi yaptırım döneminde üretim performansını olumlu etkiledi. Farklılaşma stratejisi, piyasa performansını önemli ölçüde etkiledi. Son yapılan planlama esnekliği, yaptırımlar sırasında üretim performansını olumlu etkiledi. Bu çalışma özet olarak KOBİ'lerin tanımını, durumunu, problemlerini ve firmalarında stratejik yönetim uygulamasını neden kullanmaları veya kullamamaları yönündeki eğilimlerini gözden geçiriyor. Bununla beraber, firmaların stratejik yönetim kullanılmasının genel ve operasyonel performansa etkisini araştırıyor. Belirsiz politik şartlar sebebiyle, İran gibi gelişmekte olan ülkelerde firmalar farkında olmadan kayıtsız bir şekilde stratejik yönetim uygulamaktadırlar. Firmaların stratejik yönetimi uygulamamaya sebep olarak gösterdikleri belirsizliğin etkisi planlama esnekliği ile azaltılabilir. Diğer taraftan, statejik yönetim uygulamayanlar eğitiebilir ve uygun tekniklerle donatılabilirler. Çalışmanın sonuçları firmaların ölçeği büyükçe, stratejik karar verenlerin eğitim seviyesinin de yükseldiğini ve bu kişilerin uzun dönemli stratejik planlama yapmayı tercih ettiklerini gösteriyor. Her ne kadar stratejik kararlar merkezi olarak alınsa da, yakın gelecekte Türkiye örneğinde olduğu gibi tam tersini tecrübe edebiliriz. Gelişmekte olan ülkelerin finansal belirsizlikleri sebebiyle, planlama süresi yaptırımlar zamanında bile finansal performansı olumlu yönde etkileyebilir. Özetle, hem yaptırımlar zamanında ve yaptırımlarsonrasında stratejik planlamanın ve çevresel taramanın İran'daki firmaların performansı üzerinde belirgin bir rolü vardır. Bu uygulama çoğunlukla İran gibi gelişmekte olan ülkelerdeki firmalar için zor koşullarda, belirsiz politik şartlarda ve yaptırım zamanlarında iyi bir araç olabilir.