Sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve vergi politikası: Seçilmiş OECD ülkeleri örneği

Bu çalışma, sürdürülebilir kalkınma hedeflerini (SKH) ulusal ve uluslararası politika tasarımının merkezine yerleştirerek vergi politikalarının yalnızca gelir sağlama değil, aynı zamanda ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarda kaynak tahsisini yönlendirme işlevini analiz etmektedir. Literatürde SKH üzerindeki etkiler çoğunlukla tek boyutlu göstergelerle incelenmişken, bu araştırma vergi yapısı, eğitim kalitesi ve yolsuzluk algısını bütüncül bir çerçevede ele alarak mevcut boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Dolayısı ile bu çalışmanın temel amacı, sürdürülebilir kalkınma temel ve alt hedeflerinin gerçekleştirilmesinde vergi politikalarının rolünü çok boyutlu ve ampirik bir yaklaşımla değerlendirmek ve bu bağlamda sürdürülebilir vergi politikası kavramını kuramsal ve analitik bir zemine oturtmaktır. Veri seti, kurumsal yapı ve sosyo-ekonomik benzerlik kriterleri dikkate alınarak seçilen 25 OECD ülkesinden oluşmaktadır. Analiz sürecinde, veri durağanlığının incelenmesi amacıyla yatay kesit bağımlılığını dikkate alan panel birim kök testleri (ör. Pesaran CIPS) uygulanmış; uzun dönem ilişkilerin varlığı Westerlund panel eşbütünleşme testi ile sorgulanmıştır. Tahmin aşamasında hem sabit etkiler panel regresyon modeli hem de dinamik panel yöntemleri (Arellano-Bond, Blundell-Bond sistem GMM) kullanılarak endojenlik ve dinamik etkileşimler kontrol altına alınmıştır. Ayrıca yatay kesit bağımlılığına karşı CCE yöntemleriyle model sağlamlığı güçlendirilmiştir. Bulgular, merkezi ve yerel vergi yapılarının SKH'nin farklı boyutları üzerinde zaman ve mekâna bağlı olarak değişen etkiler yarattığını göstermektedir. Eğitim kalitesi ve yolsuzluk algısı, bu etkilerin yönünü ve büyüklüğünü belirleyen kritik sosyal göstergeler olarak öne çıkmaktadır. Kısa vadede bazı değişkenlerin sınırlı veya belirsiz etkileri, sürdürülebilir kalkınmanın uzun vadeli, çok boyutlu ve kurumsal kapasiteyi güçlendiren stratejiler gerektirdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle yerel yönetimlerin mali kapasitesinin artırılması ve kurumsal reformların yaygınlaştırılması, SKH'nin başarısında belirleyici bir rol oynamaktadır. Araştırma, sürdürülebilir kalkınmayı yalnızca ekonomik büyüme ekseninde değil; sosyal adalet, çevresel denge ve kurumsal yönetişim gibi dört temel boyutu kapsayan bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Böylece kalkınmanın adil, kapsayıcı ve uzun vadeli bir süreç olduğu vurgulanmaktadır. Literatürde nadir görülen şekilde, SKH genel ve alt hedeflerinin tamamını kapsayan panel veri analizi ile vergi yapılarının ilişkisini incelemesi, çalışmaya hem teorik hem de ampirik açıdan özgün değer kazandırmaktadır. Türkiye'ye yönelik değerlendirmeler ve politika önerileri ise araştırmanın uygulama boyutunu güçlendirmektedir.