Sürdürülebilir kalkınmada yakınsama ve ıraksama etkileri: Uluslararası bir karşılaştırma

Sanayileşmenin çevre faktörünü önemsemeyerek hızla artması ve bununla bağımlı olarak çevre kirliliğinin yükselmesi ile birlikte ozon tabakasının da incelmesi, 1980'li yıllarda çevresel sorunlara küresel bir boyut kazandırmıştır. Böylece sürdürülebilir kalkınma kavramı ilk kez 1980 yılında Uluslararası Doğa Koruma Birliği tarafından Dünya Koruma Stratejisi Raporunda kullanılmıştır. Bu raporda sürdürülebilir kalkınma kavramı, yalnızca günümüzdeki insanların gereksinimlerini karşılamaya yönelik klasik kalkınma anlayışından farklı olarak, gelecek nesillerin gereksinimlerini de karşılayacak kapasiteyi koruyan bir kalkınma anlayışı olarak öne çıkıştır. 1987'de Birleşmiş Milletler (BM) Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu, "Ortak Geleceğimiz" başlıklı bir rapor yayınlayarak, sürdürülebilir kalkınmayı, şimdiki kuşakların kendi gereksinimlerini karşılarken, gelecek kuşakların gereksinimlerini de düşünen ve doğal kaynakları koruyarak kullanan bir kalkınma anlayışı olarak değerlendirmiştir. 1993 yılından itibaren de BM ve OECD tarafından sürdürülebilir kalkınma için gösterge ve veri seti oluşturma çalışmaları başlatılmıştır. "Sürdürülebilir Kalkınmada Yakınsama ve Iraksama Etkileri: Uluslararası Bir Karşılaştırma" başlıklı bu tez çalışmasının amacı, OECD ülkelerinin BM ve OECD'nin belirlediği sürdürülebilirlik hedeflerini ne ölçüde yakınsadıklarını belirleyebilmektir. Çalışmada OECD'nin yayınladığı sürdürülebilir kalkınma göstergeleri temel alınarak, OECD ülkelerinin sürdürülebilir kalkınma amaç ve hedeflerini yakınsayıp yakınsamadıkları incelenmiştir. Tez çalışmasında OECD'nin 2019 yılında yayınladığı "2019 Yılı Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine Olan Uzaklığın Ölçülmesi: OECD Ülkeleri Yönünden Değerlendirilmesi" (Measuring Distance to the SDG Targets 2019: An Assestment of where OECD Countries Stand) isimli raporundaki veriler temel alınarak, 32 OECD ülkesini kapsayan 132 değişkenli bir veri seti oluşturulmuştur. Oluşturulan veri seti üzerinde yapılan çalışmalar sırasında sıfır değeri fazla olan ülke ve göstergeler analiz dışı bırakılarak, 132 göstergenin 56'sı analizlere dahil edilmemiştir. 76 göstergenin kullanıldığı bu tez çalışmasında, 32 OECD ülkesinin 17 sürdürülebilir kalkınma amacını ne ölçüde yakınsamadıkları konusu, kümeleme analizleri aracılığı ile yanıtlanmaya çalışılmış ve bu çalışmalar sonucunda, söz konusu OECD ülkelerinin genelde sürdürülebilir kalkınma ölçütlerinde birbirlerini yakınsamadıkları sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir Kalkınma, Yakınsama, Iraksama, Kümeleme Analizi, K-Ortalamalar Yöntemi