Sürdürülebilirlik bağlamında kırsalda yaşam ve nüfus: Tokat ili örneği

Bu araştırma kırsal alanda nüfus ve yaşam koşullarının sürdürülebilirliğini ve bu kavramların birbiri ile olan ilişkisini ve kırsal kalkınmanın önündeki engelleri belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada kullanılan veriler dört aşamada elde edilmiştir. Araştırmanın veri derleme süreci, Tokat iline bağlı 613 köye ait istatistiksel kayıtlara dayanan veri setinin oluşturulmasıyla başlamış, 600 köy muhtarı ile yapılan yüz yüze görüşmeler, 15 köyde 315 hane halkı ile yapılan anket çalışmaları ile devam etmiş ve muhtarlarla yapılan odak grup görüşmesi ile son bulmuştur. Elde edilen veriler tanımlayıcı istatistikler, frekans tabloları, puanlamalar, ki-kare, ikili lojistik regresyon ve içerik analizleri ile değerlendirilmiştir. Nüfus istatistikleri 2007-2022 yılları arasını kapsayan süreçte Tokat iline bağlı köylerin yaklaşık %80,0'inin (%78,8) azaldığını göstermektedir. Alt yapı olanakları, eğitim olanakları ve muhtar görüşmeleri veri setinin puanlanması sonucu hesaplanan köy puanı, köylerde yaşam koşullarının düşük olduğunu işaret etmektedir. Araştırmada Tokat'ta köy muhtarlarının ortalama yaşının 52,9 olduğu ve muhtarların genellikle 50 yaş üstü bireyler olduğu tespit edilmiştir. Köylerin %70,0'i il merkezine 50 km'den daha uzak mesafededir. Köy hane halkı genellikle orta gelirlidir. Muhtarların değerlendirmelerine göre, 16 yıllık (2007-2022) süreçte köylerde meydana gelen en önemli gelişme tarım dışı kazanç ve tarımda teknoloji kullanım düzeyinde gerçekleşmiştir. Ki-kare analiz sonuçlarına göre, nüfus değişimleri ile köyün; il merkezine mesafesi, coğrafi konumu, çiftçilik oranı, tarım dışı meslek oranı ve köy puanı arasında anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. İl merkezine en uzak mesafedeki köylerin şiddetli göç verdiği, il merkezine en yakın mesafede göç veren köy sayısı fazla olmasına rağmen bu köylerde göçün şiddetli düzeye ulaşmadığı tespit edilmiştir. Azalan ve şiddetli azalan köylerde çiftçilik yapan ailelerin oranının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Şiddetli azalan köylerde tarım dışı meslek çalışanları yoğunluktadır. Şiddetli artan köylerde tarım dışı meslek çalışanı bulunan köy sayısı azdır. Köy puanı yüksek olan köylerde daha makul azalışlar şeklinde göçün yaşandığı, şiddetli göç hareketlerinin görülmediği tespit edilmiştir. Köy puanı yüksekliği ile nüfus artışı arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Kırsalda yaş ortalamasının 55,7 olduğu belirlenmiştir. Köy hane halkı anketlerine göre, bireylerin %95,9'u köyde yaşamayı, %4,1'i şehirde yaşamayı tercih etmektedir. Katılımcıların %87,6'sı çiftçiliği sevdiğini ifade ederken, %28,9'u tarımsal üretimde başarılı olduğunu düşünmektedir. Kırsal nüfusa göre, kente göç etme nedenleri arasında ilk olarak geçimini sağlayacak düzeyde arazi büyüklüğüne sahip olmama gelmektedir. İkili lojistik regresyon (binary logit) analizi sonuçlarına göre, kırsaldan kente göç etme eğilimi üzerinde etkili olan en önemli faktör, bireyin köyde yaşamaya devam ederken sahip olduğu duygu ve düşünce durumudur. Muhtarla yapılan odak grup görüşmesine dayalı olarak, köylerden göçün 1990'lı yıllarda işsizlik ve köy okullarının kapanması gibi nedenlerle hız kazandığı söylenebilir. Muhtarlar kırsalda tarımı tehdit eden boyutta bir nüfus kaybının olduğunu ifade etmişlerdir. Göç olgusunun çözüme ulaştırılması sürecinde temel ve kırsalın çoğunluğu için geçerli sorunların yanı sıra, köy bazında inceleme, değerlendirme ve sorun tespitinin yapılması ve bu temel üzerine çözüm aranması gerektiği sonucuna varılmıştır.