Suriye menşeli göç sürecinin Türkiye'deki sivil topluma yansımaları

Bu tezde Türkiye'nin karşılaştığı ani, zorunlu, kitlesel ve zincirleme olarak gerçekleşen Suriye menşeli göç sürecinde geliştirmeye çalıştığı yönetişim mekanizmasının sahada öne çıkan aktörleri; STK'lar ele alınmıştır. Tezin bölümlerinde sivil toplum kavramının tarihsel serüveni ve hem Türkiye'de hem de Batı toplumlarında yarattığı tartışmalar, göç ve sivil toplumu birlikte tartışmaya imkân tanıyacak yönetişim ve mezo düzeyli kuramlar ve Suriyelilerin Türkiye'deki mevcut durumları ile ilgili mevzuatlara yer verilmiştir. Akabinde nitel araştırma geleneği kapsamında derinlemesine mülakat tekniği ile görüşülen STK'ların Suriyelilere yönelik uyguladıkları faaliyetler, STK'ların kurumsal görünümleri, karşılaştıkları zorluklar ve fırsatlara yer verilmiştir. Bu kapsamda yarı yapılandırılmış soru formu kullanılarak Suriyelilere yönelik faaliyetlerde bulunan İstanbul ve Şanlıurfa'daki 10 STK'dan 12 katılımcı ile derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analize tabi tutularak ilgili literatür ekseninde değerlendirilmiştir. Türkiye'de Suriye menşeli göç hareketlerinin başladığı 2011 yılından bu yana sivil toplum alanının gözle görülür bir biçimde canlandığını söylemek mümkündür. Yeni kurulan ve faaliyetlerini Suriyelilerin ihtiyaç ve sorunlarına yönelik şekillendiren STK'ların yanı sıra, daha önceden kurulmuş birçok STK da faaliyetlerini göç alanındaki sorunları kapsayacak şekilde genişletmiştir. Bununla birlikte yerel/ulusal/uluslararası/Suriyeli olmak üzere farklı STK türleri sivil toplum alanında varlık göstermektedir. Bu STK'lar göç yönetişimi kapsamında süreç içerisinde ilk günden itibaren kilit bir paydaş olarak aktif çalışmalar yapmış; göç sürecinin yarattığı baskıların hafifletilmesi ve Suriyelilerin Geçici Koruma Yönergesi'nde düzenlenen haklarına erişim sağlayabilmeleri için yoğun çabalar sarf etmiştir. Bu çerçevede özellikle 2011 yılından itibaren çeşitli zorluklarla karşılaşsalar da başta kamu ile yerel yönetimler olmak üzere diğer ulusal ve uluslararası toplumsal aktörlerle iş birliklerini yoğunlaştırmış, göç konusunda deneyim elde etmiş, kaynak geliştirme kapasitesini ve uzman personel istihdamını artırmış, Suriyelilere yönelik temel ihtiyaçların sağlanmasının yanı sıra sosyal uyum faaliyetlerini de hayata geçirmştir. Bu durum Türkiye'de sivil toplum kültürünün ve STK kapasitelerinin gelişmesi gibi fırsatları beraberinde getirmiştir. Tezin özgün yanı da tam da bu noktada ortaya çıkmaktadır; göçün ev sahibi ülkedeki toplumsal aktörlere yansıması ve beraberinde getirdiği fırsatlar. Anahtar Kelimeler: Göç sosyolojisi, sivil toplum, STK faaliyetleri, göç yönetişimi, Türkiye'deki Suriyeliler, sosyal sermaye, ağ kuramı, kurumsal kuram.