Tanrı tasavvurunda antropolojik yaklaşım

Allah tasavvurunu insanlar bilgi kaynaklarını kullanarak oluştururlar. Bu tasavvur İslâm'da vahiy merkezli oluşmuş olsa da süreç içerisinde birçok unsurun etkisi altında kalmış olabilir. Tezdeki problem ise İslâm kelamında ortaya çıkan: ''Farklı Allah tasavvurlarının beşerî kökenleri var mıdır.'' sorusudur. Bu çalışmada farklı Allah tasavvurlarına sahip kelamcılar belirlenerek onların hayatları ve görüşleri kültürel antropoloji yöntemi çerçevesinde ele alınarak incelenmiştir. Amaç ise bu kelamcıların Allah tasavvurlarının oluşumunda etkisi olan beşerî unsurları tespit etmektir. Yapılan inceleme sonucunda Allah'a dair tasavvurların oluşumunda inançların, insanların içinde bulundukları çevrenin, aldıkları eğitimin, yaşadıkları siyasi ortamın ve kişisel özelliklerinin dolaylı olarak etkili olduğunu gördük. Bununla birlikte dinin kaynakları sabittir ve temel belirleyici bu kaynaklar olmuştur. Allah'ın varlığı, birliği, yaratıcılığı, âlem ile olan ilişkisi gibi konularda temel belirleyici olan dinî metinlerdir. Fakat Allah'ın nasıl bir varlık olduğu, sıfatlarıyla olan ilişkisi, dini metinlerde yer alan ve adına haberî sıfatlar dediğimiz insanbiçimci olarak anlaşılmaya müsait olan ifadelerin yorumlanması noktasında beşerî unsurların devreye girdiği tespit edildi. Anahtar Sözcükler: Tanrı, Tasavvur, Kültürel Antropoloji, Teşbih, Tenzih.