Tanzimat'tan II. meşrutiyet'e kadar Türk şiirinde bilim ve XIX. asır

XIX. asırda bilim ve teknoloji büyük bir gelişim sürecine girmiştir. Batı'daki bilimsel ve teknolojik atılımlar, Osmanlı Devleti'nin dikkatini çekmiş ve bu gelişmeleri ülkeye kazandırmak amacıyla çeşitli reform hareketlerine girişmiştir. Özellikle Tanzimat ve sonrasında gerçekleşen modernleşme hareketleri, Batı bilim ve tekniğine olan ilginin açıkça gözlemlenebildiği bir dönem olmuştur. Dönemin edebiyatçıları, Batı'nın bilim ve tekniğine duydukları hayranlıkları, farklı türlerde kaleme aldıkları eserlerinde dile getirmişlerdir. Bu çalışmanın amacı, Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e kadar olan dönemde kaleme alınan şiirlerde bilim ve XIX. asırla ilgili unsurları tespit etmek ve bu unsurların Türk şiirinde nasıl işlendiğini ortaya koymaktır. Çalışmanın odak noktasını şiirler oluşturmakla birlikte söz konusu edebiyatçıların Batı bilimi, teknolojisi ve XIX. asıra bakış açılarını daha iyi anlamlandırabilmek adına, şiir dışındaki yazı ve eserlerine de genel hatlarıyla başvurulmuştur. Söz konusu dönemde yazılan şiirlerde, XIX. asrın bilim ve ilerleme anlayışının etkisi görülmektedir. Bilim ve XIX. asra dair kavram ve temalar, şiirlerde oldukça yoğun bir şekilde işlenmiştir. Şairler, kimi zaman bilimsel ve teknolojik gelişmeleri doğrudan ele alan şiirler kaleme almış, kimi zaman ise ilmi ve onun niteliklerini övgüyle anlatarak toplumu bu yolda çalışmaya teşvik etmişlerdir. Başta astronomi olmak üzere çeşitli bilim dallarından yola çıkarak yaratıcının varlığına ve kudretine deliller sunan şiirler, İslam'ın bilimle olan ilişkisini ele alan şiirler ve Osmanlı Devleti'nin XIX. asırdaki eğitim ve teknik alanındaki gelişmelerini konu alan şiirler, bu dönemin dikkat çeken temalarıdır.