Tarihi ahşap yapı taşıyıcı sistemlerinin incelenmesi ve Boğaziçi örneği: Amcazade Hüseyin Paşa Yalısı

Kültürel miras olarak geçmişten günümüze kalan ve tarihe ışık tutan eski eser yapıların, korunarak bir sonraki nesillere aktarılması toplum olarak görev ve sorumluluğumuzdur. Eski eser ahşap yapıların korunması ve korunmasındaki süreklilik, yapının mimari özellikleri ile beraber en önemli hususlardan bir tanesi de yapıyı taşıyan ve ayakta durmasını sürekli kılan yapının taşıyıcı sistemidir. Bir önceki cümleye istinaden bu tez oluşturulmuştur. Geleneksel ahşap yapıları anlamak ve koruma, onarım, restorasyon, rekonstrüksiyon seçeneklerinin değerlendirilebilmesi, yapı taşıyıcı sisteminin yeterli olup olmadığını bilmekle mümkündür. Bu kapsamda ülkemizde ve İstanbulda özellikle Boğaziçinde her yıl yüzlerce ahşap köşk ve ahşap yalılar restorasyon uygulamasına tabi tutulmakta iken, restorasyon uygulamasının değerlendirilmesi veya uygulanacak teknik ve yöntemler, Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüklerince belirlenmektedir. Mimari olarak belirli kıstas ve kuralların olduğu ancak statik olarak yapının taşıyıcı sistemi ile ilgili kural ve kıstasların fazla mevcut olmadığı bu değerlendirmelerde, yapının mevcut taşıyıcı sistemi teknik olarak tetkik edilmeden karar verilmektedir. Böylece, yapıda yapılacak müdahalelerde hangi durumlarının göz önünde bulundurulacağı, yapıya müdahalenin hangi kıstaslara göre verileceği, yapının taşıyıcı sisteminin yeterli olup olmadığı tetkik etmek ile mümkündür. Beton, çelik gibi sanayi ürünü olan yapı malzemeleri gelişmeden önce, ormanların yoğun olduğu bölgelerde evler genellikle ağaçlardan elde edilen ahşaptan üretilmiştir. Yapı malzemelerinin ve inşaat tekniklerinin gelişmesi ile ahşap konut yerini, beton ve çelik malzemeye bırakmıştır. Geçmişten günümüze kadar kalan ve sayıca gittikçe azalan geleneksel ahşap yapılar, mimari olarak eşsiz görünüme sahip oldukları için bulunduğu bölgeleri süslemekle kalmayıp, tarihi bir hava katmaktadır. İstanbul'da, tarihi yarımadada ahşap köşkler, Boğaziçinde ahşap yalılar oldukça yoğundur. Geleneksel ahşap yapıların korunması ve korunma aşamasında yapılan uygulamalarda yapının taşıyıcı sistemi hakkındaki bilgi, korunma yöntemine ışık tutmaktadır. Bu kapsamda yapılan bu tezde ilk olarak tezin amacı detaylı olarak açıklanmış ve yapılan literatür çalışmaları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, ahşap ve ahşap yapının tanımı yapılmış, ahşap yapıyı oluşturan taşıyıcı olan ve olmayan yapı elemanları açıklanarak şekiller yardımı ile gösterilmiştir. Üçüncü bölümde, ahşap yapı malzemesinin fiziksel, kimyasal ve mekanik özellikleri irdelenmiş olup, ahşap bir yapıda oluşabilecek muhtemel fiziksel, kimyasal, biyolojik bozulmalar açıklanmıştır.Mevcut ahşap yapıların bozulma ve hasarlardan dolayı koruma ilkeleri göz önünde bulundurularak taşıyıcı sistemde yapılacak onarım ve vgüçlendirme metotları örneklerle ortaya konulmuştur. Dördüncü bölümde, tarihi ahşap yapıların korunması ile ilgili evrensel olarak geçerli olan Venedik Tüzüğü, ülkemizde geçerli olan Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile Boğaziçi Kanunu'nın amaç ve kapsamı açıklanmıştır. Yeniden yapılacak ahşap yapılara ilişkin uluslararası geçerliliği olan Euro Code 5 standardı, ülkemizde ise TS 647 Ahşap Yapıların Hesap Ve Yapım Kuralları ile Deprem Yönetmenliğinin ahşap yapılar bölümüne ait amaç ve kapsamı açıklanmıştır. Beşinci bölümde, ülkemizde genelinde ve İstanbul Boğaziçinde bulunun tarihi ahşap yapılardan birkaç örnek verilermiştir. Altıncı bölümde, örnek yapı olarak ele alınan Amcazade Hüseyin Paşa Yalısının tarihçesi, şimdiye kadar geçirdiği onarımlar ve divanhane kısmının mevcut hali ve yapıyı oluşturan tüm ahşap elemanların durumları incelenerek şekiller ile gösterilmiştir. Amcazade Hüseyin Paşa Yalısı divanhane kısmının taşıyıcı sistem rölövesi hazırlanmış ve yapı elemanlarının mevcut durumlarını göz önünde bulundurularak düşey yükler ve deprem yükü ayrı ayrı gözönünde bulundurularak yapı analizi ve kesit tahkikleri yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda; kesitlerin yetersiz olduğu yerlerde güçlendirme önerileri sunulmuştur. Sonuç bölümde ise tez boyunca araştırılan konular kısaca özetlenmiş olup, tarihi ahşap yapılarda yapılacak müdahale yöntemlerinden bahsedilmiştir.