Tarihi Akçaabat Ortamahalle evlerinin kültürel mirasın sürdürülebilmesi amacıyla yapım sistemi ve yapı malzemesi açısından incelenmesi

İnsanoğlu yaklaşık geçtiğimiz 300 yılda tek yaşam alanı olan yerküreye hiç vermediği kadar zarar vermiştir. Endüstri Devrimi ile gelişen teknolojiyle üretim müthiş oranda hız kazanmıştır. İnsanlık açısından gelişen teknoloji ve üretim olumlu olsa da doğaya verilen zarar ile kar – zarar ilişkisini sorgulatmıştır. Zararı yadsınamaz olsa da üretimden vazgeçilememesi dolayısıyla bu kısır döngü sürdürülebilirliği ortaya çıkarmış ve hepimizi bunu düşünmeye mecbur kılmıştır. Sürdürülebilirlik insan hayatının her köşesinde yer bulmuştur. Pazarda kullanılan poşetten, inşaatlarda kullanılan yapı malzemelerine kadar her konuda sürdürülebilirlik bir ayrıntı olmuştur, olmak zorunda kalmıştır. Aksi takdirde insanoğlu kendine yaşayacak başka bir gezegen bulmak zorunda kalabilir. Kültürel mirasın kolayca ve çabucak yok edildiği günümüzde sürdürülebilirlik o konuda da hayat bulmuştur. Yüzyılların birikiminin görünen yüzü olan tarihi yapılarımız gelecek nesillere aktarılamama tehlikesi altındadır. Bu durumun endişesi ile yurdumuzun birçok tarihi alanı koruma altına alınmıştır. Tarihi Ortamahalle bölgesi de bu alanlarda biridir. Tarihi Ortamahalle evleri günümüze dek bozulmadan gelebilmiştir. Bu hali ile bize geçmiş yaşam şekilleri ve geleneksel mimarimiz ile ilgili bilgi verebilmektedir. Ancak çoğu zaman bu gibi alanların korunması ya ihmal ediliyor ya da korumaya çalışırken daha fazla zarar veriliyor. Bunun sebeplerinden en önemlisi geleneksel yapım tekniklerini bilen ustaların artık hayatta olmamaları ve sanatlarını gelecek nesle bir çırak vasıtası ile aktaramamış olmalarıdır. Geleneksel yapım tekniklerimiz ve zamanında kullanılan yapı malzemeleri kültürel mirasımız olan yapılarımızın perde arkasındaki yüzleridir. Korunmaları ve aktarılmaları gelecek nesillere karşı bir borçtur. Beş bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde sorunun gelişimi, sebepleri ve soruna yönelik bu çalışmanın yapılmasının amacı anlatılmıştır. Çalışmanın kapsadığı alan ve konular kapsam başlığında, çalışmanın yapılış şekli ve izlenilen yöntemler de yöntem başlığı altında birinci bölümde anlatılmıştır. İkinci bölümde çalışma alanının bulunduğu Trabzon'un Akçaabat ilçesi ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Trabzon'un kırsal mimarisinden farklı olan Ortamahalle evlerinin bu farklılığını anlayabilmek için yapım yılları ve yapı sahiplerinin geçim kaynakları önem taşımaktadır. Dolayısıyla Akçaabat'ın tarihi çalışma açısından önemlidir ve ayrıntılı bir şekilde araştırılarak bu bölümde aktarılmaya çalışılmıştır. Ayrıca Akçaabat'ın coğrafi özellikleri, iklimi ve bitki örtüsü de çalışma açısından önemli olması dolayısıyla bu bölümde anlatılmıştır. Üçüncü bölümde geleneksel ahşap karkas sistemler ve geleneksel yapı malzemeleri ile ilgili literatür araştırmaları aktarılmıştır. Bu bölüm ileriki bölümlerde anlatılacak özelleşmiş sistemlerin genel anlatımlarıdır. Dördüncü bölümde çalışmanın odaklanacağı tarihi Ortamahalle evlerinin genel özellikleri anlatılmıştır. Çalışma alanının görülmesi ve hakkında yapılmış çalışmaların incelenmesi neticesinde belirlenen sekiz yapı üzerinden plan, cephe, kullanım, yönelim, yerleşim ve yapı sistemi konularında tarihi Ortamahalle evlerinin genel özellikleri belirlenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde seçilen sekiz yapıdan, hakkında en çok veri elde edilebilecek olan bir yapı belirlenmiştir. Bu yapı Ortamahalle evlerinin genel özelliklerine sahip olduğundan ve bu konuların dördüncü bölümde anlatılmış olması dolayısıyla tekrar bahsedilmemiş olup yapım sistemi ve yapı malzemeleri konularına yoğunlaşılmıştır. Örnek yapı ile ilgili bulunan çizim ve fotoğraflar yardımı ile oluşturulan model üzerinden yapının yığma moloz taş duvar üzeri ahşap çatkı – bağdadi yapım sistemi anlatılmış ve malzeme analizleri sonuçları aktarılmıştır. Bu bölüm kendi içerisinde sonuç bölümü ile değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu çalışmada tarihi Ortamahalle evlerinin yapım sistemi ve yapıda kullanılan malzemelerin özellikleri örnek bir yapı üzerinden araştırılarak, aktarılmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda Akçaabat Ortamahalle evlerinin onarımında ya da yeniden yapımında kullanılacak yapı sistemi ve yapı malzemelerinin özelliklerine ışık tutulmuştur. Ayrıca yapılar deprem ve ısıl özellikler açısından değerlendirilerek önerilerde bulunulmuştur.