Tarihi yapıların enerji performansının maliyet etkin iyileştirilmesi üzerine bir çalışma : İzmir Tekel Başmüdürlük binası

1970'li yıllarda meydana gelen petrol krizinden sonra enerji konusu, küresel bir sorun haline gelmiştir. Fosil yakıtların kullanımı sonucunda salınan gazlar atmosferde birikerek sera etkisine neden olmakta, bunun sonucunda ise küresel ısınma ve iklim değişikliği başta olmak üzere küresel sorunlar ortaya çıkmaktadır. Hızlı nüfus artışı ve enerji talebindeki artış ise enerji kaynaklarının azalmasına neden olmaktadır. Tüm bu nedenlerden dolayı günümüzde alternatif enerji kaynakları kullanımını ve enerji kullanımının azaltılması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Avrupadaki yapıların enerji tüketiminin %40'ından ve CO2 salınımının %36'sından sorumlu olduğu belirtilmektedir. Türkiye'de ise sektörel enerji hacama değerlerine bakıldığında yapılar %22 oranında enerji tüketimine neden olmaktadır. Bu nedenle yapıların enerji performanslarının iyileştirilmesinin küresel ölçekte enerji tasarrufu sağlayacağı açıktır. Günümüzde yapıların enerji performansları ile ilgili yönetmelik,yasa vb. birçok çalışma bulunmaktadır. AB'nin yayınladığı 'Binalarda Enerji Performans Direktifi'nde yapıların sağlaması gereken minimum performans değerleri belirlenmiş, varolan yapılar için enerji etkinliğin artırılması gerekliliği belirtilmiştir. AB'nin yayınladığı bu direktif, 2010 yılında revize edilerek yapının enerji performansının 'maliyet etkin' iyileştirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Günümüzde yapı stoğunun büyük bir yüzdesi, yapılarda enerji etkinliğinin gündemde olmadığı dönemlerde yapılmıştır. Bu nedenle yeni yapılacak olan yapıların yüksek enerji performanslı tasarlanmasının yanısıra, mevcut yapıların enerji performanslarının iyileştirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Mevcut yapı stoğunda önemli bir paya sahip olan tarihi yapıların enerji performanslarının iyileştirilmesi de enerjinin etkin kullanımı için önemlidir. Çalışmada vaka olarak ele alınan İzmir Tekel Başmüdürlük Binası'nın enerji performansının iyileştirilmesi enerjinin etkin kullanımı açısından önem taşırken, yapının gelecek kuşaklara taşınmasını da sağlayarak, sürdürülebilir olmasını sağlayacaktır. Yapılan bu çalışmada ele alınan yapının enerji performansının maliyet etkin olarak iyileştirilmesi amaçlanmıştır. İlk olarak vaka olarak belirlenen yapının bütün bilgileri elde edilmiştir. Daha sonra yapının enerji performansının iyileştirilmesi amacı ile pasif iyileştirme önerileri, aktif iyileştirme önerileri ve pasif ve aktif iyileştirme önerilerinin beraber uygulandığı öneriler belirlenmiştir. Yapının tarihi değeri gözönüne alınarak oluşturulan bu önerilerin enerji performansları DesignBuilder adlı dinamik simulasyon programında değerlendirilmiştir. Çalışmada yapının enerji performans değerlerinden yalnızca ısıtma ve soğutma enerji tüketimleri değerlendirilmiştir. Daha sonra ise yapı için verilen enerji etkin iyileştirme önerilerinin maliyet etkinliği, 'Binalarda Enerji Performansı Direktifi'nde verilen yöntemlerden biri olan net bugünkü değer yöntemi ile değerlendirilmiştir. Yapının enerji performansını mali etkin olarak iyileştiren önerilerin saptanması amacı ile veriler değerlendirilmiştir. Enerji ve maliyet verilerinin değerlendirilmesi amacı ile veriler Minitab programına aktarılmıştır. Minitab programında verilerin analiz edilebilmesi amacı ile standardizasyon yapılmıştır. Maliyet etkin enerji iyileştirme önerisinin belirlenmesi amacı ile net bugünkü değer ve enerji tüketim değerlerinin birbiri ile ilişkisi analiz edilmiştir. Yapılan değerlendirme de verilen iyileştirme önerileri arasından mali etkin olan iki farklı öneri belirlenmiştir. Belirlenen önerilerin ikisi de hem yapı elemanlarında hem de ısıtma-soğutma sistemlerinde değişimin önerildiği(hem pasif hem aktif sistemin değiştirildiği) durumlardır. Bu önerilerden biri, VRF sisteminin tercih edildiği, çatı ve pencere yapı elemanlarının performanslarının iyileştiriliği VRF-d1-p3-ç3 önerisidir. Bir diğer öneri VRF sisteminin tercih edildiği ve yalnızca duvar yapı elemanının performansının iyileştirildiği VRF-d10-p1-ç1 önerisidir. Yapılan değerlendirme sonucunda enerji etkin öneri, mali etkin öneri ve eneri ve mali etkin önerilerin hepsinin farklı olduğu saptanmıştır. Bu durumda tarihi yapılarda yapılacak olan performans iyileştirme çalışmalarında enerji ve maliyet parametrelerinin ne kadar etkili olduğu belirlenmiştir. Yalnızca enerji parametresinin önemsendiği durumda uygulanacak olan önerinin mali açıdan etkin olmadığı, tam tersi durumda ise en iyi maliyet etkinliğin sağlandığı öneri de enerji etkinliğin sağlanmadığı belirlenmiştir. Hem mali hem enerji etkin iyileştirmenin sağlandığı önerilerin uygulanması durumunda ise toplam enerji tüketiminde sırası ile %55 ve %63 oranlarında enerji tasarrufu sağlandığı belirlenmiştir.