Tasarım bakış açısıyla öğrenci çizimlerinden okul mimari algısının incelenmesi

21 yy. teknoloji, iletişim ve bilişim çağına uyum sağlamada gereken nitelikli insan gücünü karşılamak için eğitimin etkisi olduğu açıktır. Nitelikli işgücü ve donanımlı bireyler geliştirmek için nitelikli eğitim-öğretim yanında okul binaları ve dersliklerin mimari tasarımı da oldukça öneme sahiptir. Bu çalışmada tasarım ile mimarinin bütünleştirilerek öğrenci çizimleriyle okul mimarisi üzerine algılarının açığa vurulması amaçlanmıştır. Çalışma, 2019-2020 yılı güz dönemi, Çakabey İmam Hatip Ortaokulu, 5. sınıf öğrencileri olmak üzere toplam 45 öğrenciye 13 haftalık program halinde uygulanmıştır. Nitel yaklaşımla tasarlanan çalışma betimsel tarama modelindedir. Araştırmada öğrencilerin öğrenim gördükleri mevcut okul yapı ve ayrıntıları, renk, büyüklük, çizgi, derinlik, doku-gölgelendirme, şekil boyutlarında analiz edilip, hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları alanlar belirlenmiştir. Daha sonra öğrencilerden hayal ettikleri okulun mimari tasarımı, çizimi ve boyaması istenmiş, okul yapı ve ayrıntıları, renk, büyüklük, çizgi, derinlik, doku-gölgelendirme, şekil boyutlarında analizi yapılmıştır. Öğrencilerin çizimleri renklendirmeleri yardımıyla bu alanların hayali çizimde renk analizleri de yapılmıştır. Farklı mimari tasarımlı okullar 7 kategoriye ayrılmış ve her kategoride 9 farklı okul fotoğrafından oluşan bölümler öğrenci tercihlerine sunulmuştur. Öğrencilerden fotoğrafları 1'den 5'e kadar sıralamaları istenmiştir. Bu sıralama verilerine dayanarak seçilmiş 18 gönüllü öğrenci ile 20 dakika süren yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler ses kaydına alınıp yazılı hale getirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen nitel veriler ise Maxqda programı ile analiz edilmiştir. Uygulamanın her aşamasında araştırmacı tarafından yapılandırılmamış gözlem notları hazırlanmıştır. Öğrenci çizimleri, gözlem, görüşmelerden yararlanılarak; 5 araştırmacı, 1 öğretmen, 1 alan uzmanı (mimar) görüşü alınarak veriler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre öğrencilerin doğa ile iç içe, yeşil alan ve su öğesinin yer aldığı, ferah, orta büyüklükte, çok yüksek katlı olmayan, bahçesinin geniş olduğu, oyun, dinlenme, aktivite alanlarının tasarlandığı bir okul hayal ettikleri ve bunu çizimlerine yansıttıkları gözlemlenmiştir. Ayrıca okul ve dersliklerde, renk, ışıklandırma (aydınlanma), ısı (sıcaklık), estetik, konfor, temizlik, havalandırma ve ergonomi gibi faktörlerin de eğitsel mekânların tasarımında önemsenmesi gereken unsurlar olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışma, çocuk eğitiminde kullanılan eğitsel faktörlerin dışında eğitim alanlarının mekân tasarımlarının da önemli olduğunu ve bu tasarım sürecine dahil olan paydaşların özellikle vakitlerinin çoğunu okulda geçiren öğrenci, öğretmen ve yöneticilerin okul mimari tasarım sürecine katılımının sağlanması gerektiğini ortaya koyma açısından önemlidir. Hedeflenen eğitim-öğretime ulaşmada bir adım daha ileriye gidebilmek için tasarım ve mimari çalışmaları ile çağdaş, sürdürülebilir, etkileşimli, çok yönlü, kullanışlı eğitim kurumlarının tasarlanması, bu sürece paydaşların katılımının sağlanması gerektiği ifade edilebilir.