Tefsir rivayetlerinin vâkıa ile uyumu ve âyetlerin tarihlendirilmesi -Bakara sûresi örneği-

Bu çalışmada Kur'ân-ı Kerîm'in nüzûl ortamı bağlamında Medîne sürecinin birçok dönemini içeren, Kur'ân'da işlenen tüm konuları genel anlamda barındıran Bakara Sûresi kapsamında tefsir rivayetlerinin vâkıa ile uyumu, asıl/gerçek nüzûl sebeplerinin tespiti ve âyetlerin tarihlendirilmesi konuları ele alınmıştır. Kütüb-i Tisʹa, tefsir ve siyer kaynaklarında geçen esbâb-ı nüzûl rivayetleri incelenerek âyetlerin anlamı ve nüzûl ortamıyla uyumlu, âyetin inişine sebep olması muhtemel en doğru rivayetin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Esbâb-ı nüzûl rivayetleri doğrultusunda rivayet ve dirayet müfessirlerinin rivayetleri tercihteki yöntemleri incelenmiş, kabul ettikleri rivayetin ortaya koydukları te'vile etkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Esbâb-ı nüzûl rivayetlerinde satır aralarında verilen mesajlardan yola çıkılarak, klasik siyer ve tarih kaynakları taranmak suretiyle âyetlerin muhtemel nüzûl tarihlerinin tespiti yapılmıştır. Araştırmamız neticesinde usûl alimlerinin belirlemiş olduğu esbâb-ı nüzûl rivayetlerinde geçen ibareler esas alınarak yapılan değerlendirmelerde hatalı sonuçlara ulaşılacağı, doğru tespitler için âyetlerin siyak sibak bütünlüğü, nüzûl ortamı, siyer ve İslam Tarihi kaynaklarında kayıtlı bilgiler değerlendirilmek suretiyle tarihlendirmelere gidilmesinin daha isabetli sonuçlar vereceği tespit edilmiştir. Buna göre yapılan incelemede Bakara Sûresi'ndeki âyetlerin çoğunun hicretin ilk iki senesinde gelişen olaylar ve ihtiyaçlar müvacehesinde indiği, hacc ibadetinin teferruatı ve faiz, alışveriş hükümleri, bunların şahitliği gibi hukuki konuların ise son iki sene içerisinde inen âyetlerde ele alındığı, böylelikle bütün âyetlerinin Medine döneminde nâzil olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'ân-ı Kerim, Rivayet, Esbâb-ı Nüzûl, Tarihlendirme, İsnad, Ehl-i Kitap, Müsteşrik.