Teos batı nekropolisi: Mezar tipolojisi ve buluntular

Günümüzde İzmir ili Seferihisar ilçesi sınırlarında yer alan Teos Antik Kenti, MÖ I. binyılda ki güç dengesi içerisinde önemli bir merkez olarak uzun yıllar varlığını sürdürmüştür. Birçok kamu ve sivil yapıları bugün dahi ayakta olan kentin, nekropolislerine ait veriler son derece kısıtlıdır ancak son yıllarda yapılan kurtarma kazıları sayesinde mezarlık alanları ile ilgili veriler çoğalmaktadır. Bu bağlamda, kentin Batı Nekropolisi sınırlarında yer alan, İzmir Müzesi tarafından kazısı gerçekleştirilen 1258 Ada 1 Parsel A Bölümü'nde ortaya çıkarılan mezarlar ve bu mezarların kontekstlerine ait buluntular bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Nekropolis alanından ortaya çıkarılan 142 mezar üzerinden yapılan değerlendirmede, inhumasyon ve kremasyon olmak üzere iki farklı gömü tipinin uygulandığı belirlenmiştir. Tipolojik olarak incelendiğinde ise inhumasyon gömülerde Klazomenai tipinde pişmiş toprak lahit, pithos, sanduka, çömlek, çatı kiremidi mezarların tercih edildiği saptanmıştır. Kremasyon gömüler ise birincil ve ikincil şeklinde uygulanmıştır. Alan üzerinde, hem mezar kontekstleriyle bağlantılı, hem de tabakalardan ele geçen toplam 210 buluntu incelenmiştir. Pişmiş topraktan üretilen seramik grupları ve figürinler ile metal, cam, kemik, sikke olarak sınıflandırılan buluntular, mezarların kronolojik sıralanmasına katkı sağlamıştır. Yapılan değerlendirmede nekropolis içerisinde Arkaik ve Geç Klasik-Hellenistik Dönem olmak üzere iki evre mezar grubu tespit edilmiştir. Birinci evre mezarlar, alanda kümeler halinde bulunan çevirmeler ile bağlantılı, Arkaik Döneme tarihlendirilen Klazomenai tipi pişmiş toprak lahitler, pithoslar ve kremasyon mezarlardır. MÖ 6. yüzyıl ikinci yarısı ve sonları ile MÖ 5. yüzyıl başına tarihlendirilen bu mezarlar, Batı Anadolu'daki karşılaştırmalı örneklerin paralelinde bir tümülüs geleneği oluşturularak toprak yığını ile kapatılmıştır. İkinci evre ise birinci evre mezarlarının bulunduğu tepecikleri tahrip ederek yerleştirilen, MÖ 4. yüzyıldan başlamak üzere MÖ 4. yüzyıl sonu-MÖ 3. yüzyıl başında yoğun gömülerin görüldüğü, MÖ 3. ve 2. yüzyıla değin uzanan mezarlardır. Sanduka, çömlek, çatı kiremidi ve birincil kremasyon tipindeki mezarlarda, lekythos, unguentarium, alabastron, kâse gibi hediyeler ağırlıkla görülmektedir. Özetle bu çalışma, Teos kentinin sosyo-ekonomik yapısı, beğenilerini ve ölü gömme geleneği paralelinde Batı Anadolu'da ki diğer nekropolisler ile karşılaştırılması için önemli bir çalışma niteliği taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Ionia, Mezar, Mezar Hediyeleri, Ölü Gömme Geleneği, Teos.