Mu'tezile'nin nübüvvet savunması

İslâm dininde vahiy ve nübüvvetin önemli bir yeri vardır. Müslümanlar Allah'ın emir ve yasaklarına büyük bir önem verdiklerinden, bu emir ve yasakları insanlara ulaştıran peygamberlere de kutsallık atfetmişlerdir. Bununla birlikte tarih boyunca nübüvvete çeşitli açılardan eleştiri getirenler olmuştur. Nübüvveti reddeden bu düşüncenin kökenini Aristo'ya dayandıranlar olmakla birlikte, bunun sistematik olarak zuhur ettiği akımlarıdan biri Berâhime'dir. Berâhime ve Sümeniyye gibi akımların yanında İbnü'r-Râvendî (öl. 301/913) ve Ebûbekir er-Râzî (öl. 313/925) gibi şahsiyetler de nübüvveti reddeden düşünceleri ile tarihin belli dönemlerinde gündemde kalmayı başarmışlardır. Bunlar sadece nübüvvete değil, Hz. Peygamber'in nübüvvetine, "Hatmü'n-Nübüvve" düşüncesine ve Kur'an-ı Kerim'e yönelik itirazlarda da bulunmuşlardır. Yakın dönemde ise Deizm ve Pozitivizm gibi akımların, bahsi geçen inkârcı akımların düşüncelerini devam ettirdiği görülmektedir. Mu'tezile'den Câhız (öl. 255/869) ve Kâdî Abdulcabbâr (öl. 415/1025) gibi âlimler, yaşadıkları dönemde bu gibi itiraz ve eleşirilere cevaplar vermek suretiyle nübüvveti müdaafa etmişlerdir. Bu çalışmada, öncelikle nübüvvete ilişkin kavramlar ele alınarak bu bağlamda Mu'tezile'nin nübüvvet anlayışı açıklanmıştır. Daha sonra da nübüvvete itiraz eden akım ve kişiler tanıtılarak onların ileri sürdüğü iddialar ortaya konmuştur. Son olarak da Mu'tezile'nin bu itirazlara verdiği cevaplar ele alınarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Berâhime, İbnü'r-Râvendî, ve Ebûbekir er-Râzî'nin ileri sürdüğü iddialar ile günümüzdeki Deizm ve Pozitivizm gibi akımların, nübüvvete ilişkin düşüncelerinin benzer olduğu görülmüştür. Bu anlamda Mu'tezile'nin yapmış olduğu nübüvvet savunmasının çok değerli olduğu, insan aklındaki şüpheleri azaltan ve günümüze ışık tutacak bir karakterde olduğu söylenebilir. Kanaatimizce, günümüzdeki inkârcı akımlara makul cevaplar verebilmek ve onların itirazlarını bertaraf edebilmek için, Mu'tezile kelâmının ve onların kendi döneminde mülhidlere verdiği cevapların iyi bilinmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Mu'tezile, Nübüvvet, Savunma, Berâhime, Sümeniyye, İbnü'r-Râvendî, Ebû Îsâ el-Verrâk, Ebûbekir er-Râzî, Deizm, Pozitivizm