Karadeniz'in eşiğinde: Ivan Konstantinovich Aivazovsky'nin resimlerinde kesişen kimlik ve imparatorluk söylemleri

Bu çalışma görsel sanatlar ile kimlik ve mekân algısının tahayyülü ve inşası arasındaki organik bağı kültürlerarası bir iletişim ağı içinde, Ivan Konstantinovich Ayvazovski'ye (1817-1900) odaklanarak incelemektedir. Çalışmam on dokuzuncu yüzyıl Rusya İmparatorluğu sınırlarına bakarak özellikle güney kıyılarında (Karadeniz ve Kırım coğrafyası) emperyal, ulusal ve sosyal kimliklerin inşa sürecini ve bu süreçte sanatın ve kültür politikalarının nasıl kullanıldığını; ne şekilde etkileşim içinde olduklarını analiz etmektedir. Sanatçının seçilen resimlerinin ikonografik tahlilini, on dokuzuncu yüzyılın sanatsal ortamının bağlamı kapsamında biyografisi ile birleştiren araştırmalarım, her iki imparatorluğun ilişkilerinde kritik aşamalara aracılık etmek için Ayvazovski'nin sanatının nasıl kullanıldığını aydınlatmayı hedeflemektedir. Aynı zamanda, on dokuzuncu yüzyıl sanat dünyasının daha net bir biçimde anlaşılması, o yüzyılın politik ortamının temelini oluşturan belirli ulusal kimliklerin nasıl ortaya çıktığının kavranmasını da kolaylaştıracaktır. Rus ve Osmanlı bağlamlarında Ayvazovski'nin kesişen kimliklerinin (Rus, Rus-Ermeni ve Ermeni) etkisi altında çalışmalarını incelemek, Osmanlı İmparatorluğu, Rusya ve Avrupa arasında on dokuzuncu yüzyıla ait bir görsel kültür ve kültür diplomasisi anlayışını yaratmaktadır. Burada sanat, kültürel kimlikler oluşturma ve kültürler arası diyalog için bir araç oluşturma süreci olarak da tanımlanabilir. Ayvazovski böylece Rus, Ermeni ve Osmanlı/Türk sanat tarihinin en önemli figürlerinden sadece biri değil, aynı zamanda bu ulusal geleneklerin kesiştiği bir anın somut göstergesi konumuna gelmiştir. Sadece on dokuzuncu yüzyıldan kalma Romantik Rus deniz manzarası ressamı olarak tanımlamak yerine, Ayvazovski'yi stilistik ve kimlik oluşumu açısından çok boyutlu bir mercekle incelemek bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Ayvazovski'nin yaratıcılığını tam olarak anlamak için Ermeni ve Osmanlı sanatındaki rolüne atıfta bulunmak çok önemlidir. Böylece, Rus kültürüne ait olmakla birlikte, Ermeni ve (bir dereceye kadar) Osmanlı kültürüne de ait olduğu söylenebilir. Onu, bu iki imparatorluğun tam da kesişim noktasına yerleştirerek, Ayvazovski'yi Karadeniz çevresindeki halkların tarihlerini, kültürlerini ve siyasetini bir araya getiren bir sanatçı olarak ele alan bu çalışma, bölgenin daha eski bir sanatsal/entelektüel haritasını da ortaya çıkartmayı hedeflemektedir. Bir Rus imparatorluk yurttaşı olarak ürettiği eserler, Ermeni milli kültür bilincinin gelişimine katkıları aynı zamanda İstanbul'un pitoresk görüntüsüne karşı tutkusu onu bu üç kültür içerisinde paralel bir anlayışla ele almamıza yardımcı olur. Bu çalışma, çok uluslu bir karaktere sahip ressam ve vatandaş olarak Ayvazovski'ye odaklanarak ulusal sınırların ötesinde daha geniş bir coğrafya olarak tanımlayabileceğimiz "Karadeniz" bağlamıyla kesişecek ve birleşecektir.