Ticarette dışa bağımlılık ve Türkiye'nin dış ticareti üzerine etkileri: 1980-2010 ekonomik analizi

Günümüzde teknolojik alanda ortaya çıkan gelişmelere bağlı olarak yeni üretim tekniklerinin geliştirilmesi ve mesafelerin kısalması, ülkelerin üretim yapılarında değişikliklerin ortaya çıkmasına neden olmuş ve özellikle gelişmekte olan ülkeleri ihracat açısından ithal girdilere bağımlı hale getirmiştir. Hazırlanmış olan doktora tezinin en önemli amacı, sektörel bazda Türkiye'nin ihracatın ithalata bağımlılık seviyesinin ve bağımlılığın gelişiminin tespit edilmesidir.Çalışmanın başlangıç kısmında geniş kapsamlı bir teorik çerçeve oluşturulmuş, devam eden bölümünde ise 1980 yılından 2010 yılına kadar geçen süreçte Türkiye'de ihracat ve ithalatta yaşanan gelişmeler istatistiki veriler yardımıyla incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ampirik bölümünde ise Türkiye'de ihracatın ithalata bağımlılığı, öncelikle 1985, 1990, 1998 ve 2002 yıllarında Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından hazırlanan ve yayınlanan Girdi-Çıktı tablolarıyla analiz edilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, Türk ekonomisinde, ihracatı ithal girdilere en bağımlı olan sektörlerin imalat sanayinde faaliyette bulunan sektörler olduğu tespit edilmiştir. 2002 yılından sonra TÜİK tarafından Girdi-Çıktı tablosunun yayınlanmaması nedeniyle, 2003-2010 döneminde sektörel bazda ihracatın ithalata bağımlılığındaki gelişmeler yine 2002 yılında yayınlanan Girdi-Çıktı tablosunda yer alan veriler baz alınarak tespit edilmiştir. Bu aşamada Sanayi Üretim Endeksleri ile İhracat Miktar Endeksleri ve İthalat Miktar Endekslerinden yararlanılmıştır. Yapılan analizde imalat sanayinde faaliyette bulunan 17 sektör üzerinde yoğunlaşılarak ihracatı ithal girdilere en bağımlı ilk 10 sektör tespit edilmiştir. Daha sonra her bir sektörde ortaya çıkan bağımlılığın nedenleri ile bağımlılığın gelişimi yıllar itibariyle ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.Yapılan çalışma sonucunda 2010 yılı itibariyle Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizat ve Cihazları Sektöründe, Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıtlar Sektöründe, Motorlu Kara Taşıtı ve Römorkları Sektöründe, Başka Yerde Sınıflandırılmamış Elektrikli Makine ve Cihazlar Sektöründe, Başka Yerde Sınıflandırılmamış Makine ve Teçhizat Sektöründe, Ana Metal Sanayi Sektöründe, Metal Eşya Sanayi Sektöründe, Kimyasal Madde ve Ürünleri Sektöründe, Tekstil Ürünleri Sektöründe ve Plastik ve Kauçuk Ürünleri Sektöründe ihracatın ithalata önemli oranda bağımlı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, sektörel bazda bağımlılık hızındaki gelişmeler daha önceki yıllarla karşılaştırıldığında zaman zaman yavaşlamalar görülse de bağımlılığın sürekli olarak artış eğiliminde olduğu anlaşılmaktadır.