Tokat ili farklı iklim koşullarında süt sığırcılığı işletmelerinin besleme özellikleri ve süt verimi

Bu araştırmanın amacı Tokat ilinde farklı iklim geçişleri gösteren Merkez, Niksar, Zile ilçelerinde süt sığırcılığının genel durumunu, hayvan besleme alışkanlıklarını ve süt verimini belirlemektir. Araştırmada Tokat ilinde süt sığırı yetiştiriciliği yapılan 180 işletme ziyaret edilmiştir. Tokat ili süt sığırcılığının genel durumu, hayvan besleme alışkanlıkları ve süt verimini belirlemek için işletme sahiplerine anket soruları yöneltilmiştir. Anket formunda işletmeye ait genel bilgiler, buzağı büyütme ve besleme, düvelerin beslenmesi ve tohumlanması, süt verimi, bakım, besleme, sağım ve hastalıklar ile ilgili sorular sorulmuştur. Araştırma yapılan 180 işletme sahibinin %51.1'inin ilkokul mezunu, yaş ortalamalarının ise 47.58 olduğu tespit edilmiştir. Yetiştiricilerin yaklaşık 25 yıldır süt sığır yetiştiriciliği yaptıkları, %28.9'unun sosyal güvencesinin olmadığı, %42.8'inin sosyal güvencesinin olduğu, %28.3'ünün ise emekli olduğu belirlenmiştir. İşletmelerin %14.61'inde Siyah Alaca, %45.34'ünde Simental, %29.72'sinde Esmer ve %1.76'sında ise yerli sığırların yetiştirildiği saptanmıştır. İşletmelerde melez sığır ırkının tercih edildiği tespit edilmiştir. Ortalama 83 işletmede 0-50 lt süt, 65 işletmede 51-100 lt süt, 19 işletmede 101-150 lt süt, 7 işletmede 151-200 lt süt, 6 işletmede 200 ve üstü lt süt üretildiği belirlenmiştir. İşletmelerin %99.40'ında Veteriner Hekim veya Ziraat Mühendisi çalışmadığı görülmüştür. İşletmelerin %72.8'inde günde iki öğün yemleme yapıldığı, %50.6'sında yemlerin sağım öncesi verildiği tespit edilmiştir. İşletmelerde doğan buzağılara kolostrum verildiği, ancak verilme zamanlarının farklı olduğu görülmüştür. Buzağılara günlük 2 öğün süt verildiği, sütten kesim yaşının işletmelerin %87.8'inde 3-4 aylık yaşlarda olduğu, ancak ilçelere göre farklılıklar olduğu saptanmıştır. İşletmelerin tamamında buzağılara kesif yem verildiği, ilk defa kesif yem verilme zamanının ilçelere göre farklılık göstermediği belirlenmiştir. Yine işletmelerin tamamında buzağılara kaba yem verildiği ancak, ilk defa kaba yem verilme zamanının farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. İşletmelerin hayvanların verim özellikleri ve fizyolojik dönemlerine göre özel besleme yapmadığı, yapan işletmelerin de Veteriner Hekim veya Ziraat Mühendislerinden yardım aldığı belirlenmiştir. Sağmal ineklerde genellikle mastitis (%15) ve güç doğum (%13.3) problemlerinin görüldüğü saptanmıştır. İşletmelerin %61.7'sinde kaba ve kesif yemlerin karışık verildiği, yem miktarının ise göz kararı ayarlandığı, bu durumun ilçelere göre farklılık gösterdiği belirlenmiştir. İşletmelerin genelinde kaba yem ve tane yem üretimi yapıldığı tespit edilmiştir. İşletmelerde üretilen kaba yem miktarı yetmediği için %59.4'ünün satın aldığı belirlenmiştir. Hayvanlarda beslenme hastalıklarının görülme sıklığına bakıldığında; işletmelerin %20.6'sında laminitis, %7.2'sinde süt humması, %1.7'sinde asidoz görüldüğü saptanmıştır. Sonuç olarak, ankete tabi tutulan işletme sahiplerinin %51.1'inin ilkokul mezunu olduğu, hayvanlarını verimlerine ve dönemsel ihtiyaçlarına göre ayrı beslemeyip, rastgele besleme yaptıklarından dolayı büyükbaş hayvan bakım ve besleme konusunda yeteri kadar bilgi sahibi olmadıkları görülmüştür. Buzağılara kolostrum içirme konusunda dikkatli davrandıkları ancak süt içirme miktarı, kaba ve kesif yem verme hususuna dikkat etmedikleri ve bunun sonucunda buzağı gelişiminde sıkıntılar olduğu gözlenmiştir. İşletmelerde sağmal inek, gebe düve ve düve beslenmesine dikkat edilmeden besleme yapıldığı için istenilen oranlarda verim elde edilmediği görülmüştür. İşletmelerde verimliliği artırmak için bakım, besleme, silaj yapımı, yem bitkileri üretimi ve sürü yönetimi konularında gerek teorik ve gerekse pratik olarak eğitim çalışmalarının artırılmasının çiftçilerin üretimlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Tokat, Süt Sığırcılığı, Sürü Yönetimi, Hayvan Besleme Uygulamaları, Yemler, Yemleme Uygulamaları