Tokat ili'nde hastaneye başvuran hastalarda hepatit B hakkında bilgi ve farkındalık çalışması

Kronik Hepatit B enfeksiyonu global bir sağlık problemidir. Karaciğer ilişkili mortalite ve morbiditeye neden olur ve tüm dünyada 200 milyonun üstünde insanı etkiler. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre Türkiye prevelansı hala %2-8 oranındadır. Dünya Sağlık Örgütü ve Sağlık Bakanlığının viral hepatitlerin önlenmesi ve elemine edilmesi programları göstermektedir ki en önemli faktör hastalık hakkındaki farkındalıktır. Farkındalık gibi soyut kavramların ölçülmesi ve sonuçların değerlendirilmesi için anket ve ölçek gibi araçlar mevcuttur. Ülkemizde geçerliliği olan bir Hepatit B farkındalık ölçeği olmaması üzerine çalışmamızda Hepatit B farkındalık ölçeği geliştirmeyi amaçladık. "Hepatit B Farkındalık Ölçeği" geliştirilerek kliniğimizde takipli Hepatit B tanılı hastaların farkındalıkları değerlendirilmiştir. Litaratür taraması ve benzer çalışma örnekleri incelenerek 4 alt boyuttan oluşan 70 maddelik soru havuzu geliştirildi. Soru havuzu kapsam geçerlilik analizi 5 Gastroenterolog tarafından uzman görüşü alınarak yapıldı. Soru havuzu yapı geçerliliği analizi için faktör analiz yöntemi kullanıldı. Analizler sonucunda 47 maddelik deneme formu oluşturuldu ve 50 katılımcıya uygulandı. Deneme formu yapı geçerliliği için faktör analizi yapıldı. Güvenirlilik analizi için test-tekrar test analizi, madde analizi, alt üst grup güvenirliliği ve deneme formu iç tutarlılığı analizleri uygulandı. Analizler sonucunda 16 maddelik "Hepatit B Farkındalık Ölçeği" oluşturuldu. Örneklem hacmi için madde sayısının 5 katı alınarak en az 80 kişi olarak bulundu. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Araştırma Uygulama Hastanesinde Gastroenteroloji kliniğindeki 135 katılımcı ile çalışma yapıldı. Sorular verilen cevaplar incelendiğinde, %83 oranıyla en fazla doğru cevaplanan soru "Hepatit B Türkiye'de önemli bir sağlık sorunudur", %34.1 oranıyla en fazla yanlış cevaplanan soru "Dokunma/El sıkışma ile bulaşmaz" ve %25.9 oranıyla en fazla bilmiyorum cevabı verilen soru "Hepatit B' ye virüs sebep olur" olarak tespit edildi. Ölçek toplam puanı değerlendirildiğinde, istatiksel olarak kadınların erkeklere göre ortalama daha yüksek puan aldığı görüldü (p=0.047). F1 alt boyutu ile demografik bilgiler arasındaki ilişki incelendiğinde, gelir düzeyi (p= 0.035) ve kullanılan ilaç durumu (p=0,007) istatiksel açıdan anlamlı bulundu. F2 boyutunda gelir düzeyi (p=0.030) ve kullanılan ilaca göre (p=0003) ilaç kullanımı istatiksel olarak anlamlı bulundu. F3 boyutunda cinsiyet değişkeni (p=0.002) ve meslek grubu değişkeni (p=0.008) istatiksel olarak anlamlı bulundu. F4 alt boyutunda cinsiyet değişkeninde kadın (p=0.011), meslek değişkeninde ev hanımı (p=0.021) ve hepatit durumu değişkeninde HBeAg negatif kronik enfeksiyon (p=0.022) değişkeni istatiksel olarak anlamlı bulundu. Genel olarak ülkemizde Hepatit B hastalarının hastalık hakkında makul düzeyde bilgi sahibi oldukları gözlendi. Tüm boyutlar ve genel olarak toplam boyutlara bakıldığında bilgi sahibi olma oranları nispeten diğer ülkelere göre yüksekti. Bu ölçek Hepatit B' li hastalarda uygulandığı için normal popülasyona göre ortalama puan değerinin yüksek çıktığı düşünülmektedir. Genel olarak eğitim ve gelir düzeyinin farkındalıkta çok etkisi olmadığı görüldü. Özellikle Hepatit B Temas ile Bulaş Boyutu olan F2 boyutunda düşük puan görüldü. Geliştirdiğimiz bu farkındalık ölçeğinin Türkiye'de herhangi bir popülasyonda yapılabilecek farkındalık araştırmalarında ölçek olarak kullanılabileceğini düşünmekteyiz. Bu ölçeğin normal kişilere uygulanıp farkındalık düzeyinin belirlenmesi ülkemizdeki Hepatit B ve buna bağlı komplikasyonların önlenmesi açısından yararlı olabilir.