Toplu konut uygulamalarında zaman içerisinde mekan ve cephe tipolojilerinin değişimi: Diyarbakır örneği

İnsanlık tarihi boyunca barınma, her zaman önemli bir sorun olmuştur. Bu soruna yönelik zaman içinde çeşitli çözümler geliştirilmiştir. Günümüzde, toplu konutlar bu çözümlerden biri olarak üretilmekte ve hem barınma ihtiyacını karşılamakta hem de kullanıcı memnuniyetini artırmak için sürekli olarak geliştirilmektedir. Diyarbakır ili, 1950'lerden sonra yoğun göç alan birçok şehir gibi, çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. Artan nüfusu barındırmak için Diyarbakır'da konut üretimi zaman içinde önemli ölçüde artmıştır. Konut üretimindeki nicel artışın yanında, niteliksel özelliklerin de dikkate alınarak kullanıcıların ve zamanın gereksinimlerine uygun konutlar üretilmesi son derece önemlidir. Bu çalışma, Diyarbakır'da farklı on yıllarda inşa edilmiş üç farklı TOKİ yerleşkesinde meydana gelen değişimlerin incelenmesini ve bu yerleşkelerde yaşayanların mekân ve cephe tipolojilerine dair algı ve memnuniyet düzeylerinin tespit edilmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın inceleme alanları, Diyarbakır'da ilk toplu konut projelerinden olan ve 1994 yılında yapımına başlanan Şilbe 1. Etap TOKİ, 2008'de temeli atılan Memur-Sen TOKİ ve 2020'de tamamlanan, cephe tasarımıyla dikkat çeken Maliye Konutları 3. Etap TOKİ'dir. Araştırmada fotoğraflama, mimari proje analizi ve mekân büyüklüklerinin tahlili yapılmış, veri toplama yöntemi olarak beşli Likert tipi anketler kullanılmıştır. Elde edilen anket verileri SPSS programında istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Saha araştırmasında, 385 katılımcıyla yüz yüze görüşülerek anketler doldurulmuştur. Analizler sonucunda, farklı zaman dilimlerinde inşa edilmiş üç toplu konutta mekân ve cephe tasarımlarının nasıl değiştiği ve bu değişimlerin kullanıcı memnuniyetine nasıl etki ettiği belirlenmiştir. Çalışma, Maliye Konutları 3. Etap TOKİ'nin mekân ve cephe tasarımlarının, diğer yerleşkelere göre kullanıcılar tarafından daha olumlu değerlendirildiğini ortaya koymuştur. Bu bulguların teorik temellere dayanması ve kullanıcı verileriyle desteklenmesi, çalışmanın literatüre katkı sağlaması açısından önemlidir. Bu çalışma, gelecekteki toplu konut projeleri için plan ve cephe konularında referans noktası olmayı hedeflemektedir.