Toplumsal cinsiyet bağlamında Kastamonu'da köçeklik ve köçek müziği

Köçek, biyolojik erkek tarafından 'eteklik' giyilerek sunulan bedensel performansçı olarak tanımlanabilir. Köçekler 17. yüzyıldan günümüze kadar görünürlüğü devam eden ancak bununla birlikte kültürel pratikleri ve göstergeleri hararetle tartışılan performansçılardır. Osmanlı imparatorluğu döneminde, 1850'li yıllarda, çıkarılan bir kanun gereği köçekler/köçek kollarının saraydan ve İstanbul'dan zorunlu göçe uğratıldığı bilinmektedir. Geçmişte çocukluk döneminde başlanan köçeklik (8-10 yaş) "bıyık terlediğinde" bırakılan/terk edilen ya da rol değiştirilen hem dans hem de bir müzik pratiğidir. Bugün Anadolu sosyo-kültürel coğrafyasının farklı bölgesel alanlarında varlığını devam ettiren köçeklik, çoğunlukla Kastamonu ve çevresinde görülmektedir. Müzik eşliğinde dans eden erkeğin "kadınsı" performansı toplumsal cinsiyet tartışmalarının da merkezine oturur. Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyetin aksine, toplumsal olarak tanımlanmış erillik ve dişillik kavramlarıyla bağlantılıdır ve bireyin biyolojik cinsiyetinin doğrudan bir sonucu olmak zorunda değildir. Bu bağlamda bu çalışma, literatür taraması ve kütüphane çalışmasının yanı sıra Kastamonu ili Cide ve Şenpazar ilçelerinde devam ettirilen köçeklik ve köçek müziğinin etnografik yöntem ile araştırıldığı etnomüzikolojik bir metindir. Bu çalışmanın amacı; "eteklik giyen erkek" olarak müzik eşliğinde dans eden köçekleri ve köçeklik pratiğini hem toplumsal cinsiyetin oluşumunda ve toplumsal rollerin açığa çıkarılmasında hem de müziksel pratiklerin nasıl gerçekleştiği çerçevesinde incelemektir. Ayrıca kullanılan çalgılar, repertuar, seslendirme pratiği, çalım teknikleri gibi geniş bir müziksel pratikler dizisi çalışmanın amacı içerisinde yer almaktadır.