Toplumsal eşitsizlikler kesişimindeki Afgan kadınların uluslararası zorunlu göç deneyimleri

Bu tezde, Türkiye'de uluslararası koruma altında bulunan Afgan kadınların zorunlu göç deneyimlerinin araştırılması hedeflenmiştir. Mülteci kadınların deneyimlerini anlamak amacıyla nitel araştırma yöntemi ve fenomenolojik yaklaşım benimsenmiştir. Araştırmanın örneklemi, Türkiye'de kalış süresi, yaşanılan son yer, etnik ve mezhepsel özellikleri açısından maksimum çeşitlilik gözetilerek amaca yönelik ve kartopu örnekleme tekniğiyle belirlenmiştir. Afganların göç deneyimlerini anlamaya yönelik sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. Sınır kent Van'da yaşayan yirmi beş Afgan mülteciyle, Covid-19 tedbirleri alınarak, çevirmen eşliğinde yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerin ses kayıtları deşifre edilmiş ve görüşme metinleri ilişkisel bir biçimde analiz edilmiştir. Kesişimsellik farklı tahakküm sistemlerinin birbirleriyle ilişkisini ve işleyişini anlamaya çalışan bir yaklaşımdır. Göç deneyimi gibi farklı dinamikleri içeren bir fenomenin kesişimsellik gibi kuşatıcı bir yaklaşımla daha incelikli bir biçimde analiz edileceği düşünülmektedir. Afgan kadınların göç deneyimlerine odaklanılan bu çalışmada kesişimsellik yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırma bulgularına göre, Afgan kadınlar eril şiddetin yanı sıra etnik, mezhepsel, sosyo-ekonomik vb. faktörler nedeniyle göç etmişlerdir. Mülteci kadınlar, Afganistan'da Taliban'ın sebep olduğu çatışma ve şiddetin yanı sıra eril şiddetle de mücadele etmek zorunda kalmışlardır. Sosyal konumların ilişkiselliği ve değişkenliğine vurgu yapan kesişimsel yaklaşım, Taliban'la aynı etnik kökenden ya da inanç dünyasından olan birinin farklı nitelikleri nedeniyle şiddetin hedefi olabileceğini açıklamaktadır. Görüşülen mülteci kadınların sahip oldukları sosyo-ekonomik durumlar ile mezhepsel ve etnik özelliklerin kesişiminde eril şiddete ya da Taliban şiddetine maruz kaldıkları tespit edilmiştir. Erken yaşta zorla evlendirilme tehdidi altında olan, eşinden ya da Taliban'dan şiddet gören kadınlar bir özne olarak şiddetle mücadele etmek için göç etme kararı almışlardır. Taliban şiddeti ya da erkek şiddetini deneyimleyen Afgan kadınların uluslararası zorunlu göçleri şiddetle mücadelede önemli bir strateji olarak tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Afganistan, göç deneyimi, kesişimsellik, mülteci kadın, Taliban.