Toplumsal modernleşme projesi olarak Tanzimat Dönemi (Eğitim ıslahatı bağlamında) (1839-1876)

Tanzimat Dönemi, eğitim alanında ıslahatın oldukça yoğun olduğu bir süreci ifade etmektedir. Bu çalışmada Tanzimat Dönemi toplumsal modernleşme projesi olarak ele alınıp incelenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nda kapsamlı ve çok boyutlu modernleşme sürecinin ilk merhalesini oluşturan Tanzimat Dönemi'nde atılan adımlar Osmanlı/Türk toplumsal yapısı üzerindeki etkileri ve sonraki dönemler için bilgi ve birikim açısından bırakılan miras dolayısıyla oldukça önemlidir. Çalışmada Tanzimat Dönemi'nde toplumsal modernleşme sürecinin yürütüldüğü ve bu süreçte en önemli aracın eğitim olduğu vurgulanmıştır. Eğitim, Tanzimat Dönemi ile birlikte devlet kontrolü altına alınmış ve toplumsal modernleşme sürecinde araçsallaştırılmıştır. Tanzimat Dönemi'nde toplumsal modernleşmenin yürütücüleri olan bürokratlar eğitim alanında İmparatorlukta modern sistemin temellerini atmışlardır. Eğitim alanında atılan adımlar yeni bir toplumsal düzeni beraberinde getirmiştir. Nitekim çalışmada Osmanlı bürokrasisinin Tanzimat Dönemi boyunca toplumsal modernleşmenin başarılı bir şekilde yürütülebilmesi için ne tür politikalar izlediği ve bu politikaların sonuçlarının neler olduğu üzerine odaklanılmıştır. Bununla beraber modernleşme, Osmanlı İmparatorluğu'nu modernleşmeye sevke eden sebepler, Tanzimat Dönemi'nin yol haritaları olarak kabul edilen Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı ve son olarak toplumsal modernleşme sürecinde engeller, ihmaller ve sınırlılıklar hakkında ayrıntılı bilgiler sunulmuştur. Tanzimat Dönemi hakkında yapılan çalışmaların birçoğunda siyasi, askeri ve iktisadi alandaki ıslahat veya bu alanlardaki değişim süreçleri üzerine odaklanılmıştır. Tanzimat Dönemi eğitim alanındaki ıslahat ve bahsedilen dönem için eğitim ıslahatının önemi üzerinde derinlemesine bir çalışmaya rastlamak zordur. Söz konusu eksikliği gidermesi düşünülen bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel araştırma kullanılmıştır. Anahtar Sözcükler: Toplumsal Modernleşme, Osmanlı İmparatorluğu, Tanzimat Dönemi, Eğitim Islahatı