TR83 bölgesi'nde kırmızı et arzını etkileyen faktörlerin belirlenmesi

Bu araştırmada, TR83 Bölgesi'nde kırmızı et arzını etkileyen faktörler belirlenerek, kırmızı et sektöründe yaşanan sorunlar incelenmiştir. Kırmızı et sektörü, kırmızı et sanayiine hammadde kaynağı olan besi işletmeleri ve kırmızı et sanayii olmak üzere iki kısımda ele alınmıştır. TR83 Bölgesi'nde besi sığırcılığı ile uğraşan 230 adet işletme ve kırmızı et sanayiinde faaliyet gösteren mezbaha, kombina ve et ve et ürünleri işleyen 15 adet işletme ile yüz yüze görüşme yoluyla elde edilen veriler araştırmanın materyalini oluşturmuştur. Besi sığırcılığı işletmelerinden elde edilen veriler doğrultusunda işletmecilerinin üretim kararında etkili olan faktörleri belirlemek için Faktör Analizi ve üretim kararlarında etkili olan faktörlere ilişkin algı haritasını elde etmek için Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi'nden yararlanılmıştır. Ayrıca besi işletmelerinin brüt marjları hesaplanmış, işletmelerde üretimi etkileyen ekonomik ve teknik faktörleri belirlemek için Çok Değişkenli Regresyon Analizi kullanılmıştır. Buna göre, başta yem ve hayvan alım masrafları olmak üzere girdi maliyetlerinin düşürülerek, desteklerin ve kredi imkânlarının artırılmasının üreticinin üretim kararlarında önemli ölçüde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kırmızı et sanayiinde faaliyet gösteren işletmelerden elde edilen veriler doğrultusunda üretim teknoloji düzeyini ve bu teknoloji düzeylerinin seçiminde etkili olan kriterleri belirlenmek için Analitik Hiyerarşik Süreç (AHS) ve TOPSİS yöntemlerinden yararlanılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, modern üretim teknolojisi AHS yöntemi ile %85 ve TOPSİS yöntemi ile %99 puan ile oldukça önemli olarak belirlenmiştir. Üretim teknoloji düzeyinin belirlenmesinde en önemli kriterlerin ise, kalite (0.291), hijyen (0.273) ve modern koşullar (0.106) olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna göre, yeterli kırmızı et arzının sağlanabilmesi, sağlıklı ve güvenilir gıdanın üretimi ve tüketimi için işletmelerde modernizasyon teşvik edilerek, işletmelerin modern teknolojiyi kullanmasına imkân tanınmasının üretimi destekleyeceği soncuna ulaşılmıştır. Kırmızı et arzının artırılması için, sektörün sorunları besi işletmeleri ve kırmızı et sanayiinde yer alan işletmeler olmak üzere bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Türkiye'de herkesin kırmızı ete ulaşımının sağlanması için yapılacak çalışmalarla sorun çözücü politikaların geliştirilmesi ve mevcut potansiyelini iyi değerlendirmesi ile uzun vadeli adımlar atılması sağlanabilecektir.