Trabzon ili üniversite öğrencilerinde alkol kullanım, alkol kullanım bozukluğu, madde kullanım prevalansı ve etkileyen faktörler

Amaç: Trabzon ili üniversite öğrencilerinde alkol kullanımı, alkol kullanım bozukluğu, madde kullanımı prevalansını ve etkileyen faktörleri değerlendirmektir. Gereç-Yöntem: Bu kesitsel araştırmada Trabzon ili üniversite öğrencilerinde alkol kullanımına ilişkin veriler 6213 katılımcı ve madde kullanımına ilişkin veriler 6208 katılımcı ile analiz edilmiştir. İstatistiksel analizler Ki-kare testi, Mann Whitney-U testi ve Binary Lojistik Regresyon testi ile değerlendirilmiştir. Bulgular : Öğrencilerin alkol kullanım prevalansı %24,1 (%95 GA 23,0-25,2); alkol kullanım bozukluğu (AKB) prevalansı %4,9 (%95 GA 4,3-5,4) bulunmuştur. Alkol kullananlar arasında (n=1496) AKB prevalansı ise %20,2 (%95 GA 18,2-22,3)'dir. Öğrencilerin ilaç dışı madde kullanım prevalansı %4,6 (%95GA 3,8-4,9), son 12 ay ilaç dışı madde kullanımı %1,5 (%95GA 1,2-1,9) belirlenmiştir. Öğrencilerde yaşam boyu ilaç kullanım prevalansı %4,9 (%95GA 4,2-5,3), son 12 ay ilaç kullanım prevalansı %2,1 (%95GA 1,8-2,5)'dir. Yaşam boyu madde kullanım prevalansı %8,2 (%95GA 7,2-8,5), son 12 ay madde kullanım prevalansı %3,4 (%95GA 3,0-3,9) tespit edilmiştir. En fazla alkol (%71,9) ve madde kullanma nedeni (%14,3) eğlenmek olarak belirtilmiştir. En fazla kullanılan maddeler sırasıyla sakinleştirici/ uyku ilacı, inhalanlar, kannabinoidlerdir. Öğrencilerin alkol kullanımı erkek cinsiyet (OR 1,7; %95 GA 1,5-2,0), 21 yaş üstünde olma (OR 1,5; %95 GA 1,2-1,9) , özel lise mezunu olma (OR 1,3; %95 GA 1,1-1,6), öğrenci evi/ yurtta yaşama (OR 1,6; %95GA 1,3-1,9), annenin yükseköğretim seviyesinde olması (OR 1,7; %95 GA 1,3-2,2), anne eğitiminin ortaöğretim seviyesinde olması (OR 1,5; %95 GA 1,2-1,8), anne ve/ veya babanın alkol kullanıyor olması (OR 5,5; %95 GA 4,4-6,8), yakın arkadaşın alkol kullanıyor olması (OR 7,1; %95 GA 6,0-8,3), ön lisans programlarında eğitim alma (OR 1,3; %95 GA 1,1-1,6) ile ilişkilidir. Öğrencilerin yaşam boyu ilaç dışı madde kullanımında erkek cinsiyet, yaşam boyu ilaç kullanımında kadın cinsiyet risk faktörü bulunmuştur. Öğrenci evinde ikamet etmek, anne eğitim düzeyinin yükseköğretim olması ile madde kullanım sıklığı ilişkilidir. Sonuç: Trabzon ili üniversite öğrencilerinde alkol kullanım, alkol kullanım bozukluğu, genel nüfus araştırmalarına göre yüksek, üniversite araştırmalarıyla benzer bulunmuştur. Madde kullanım prevalansı sıfır olması hedeflenen bir değere göre yüksektir. Üniversiteler arasında alkol kullanım, AKB, YB madde kullanım prevalansı farklılık göstermiştir. En fazla kullanılan maddeler sakinleştirici-uyku hapları, kannabinoidler, uçucu/inhalanlardır. En fazla kullanılan maddelerin sakinleştirici- uyku hapları olması ilaçların yanlış kullanımının ve kötüye kullanımının yüksekliğini düşündürmektedir. Kannabinoidlerin (esrar) ikinci sırada olması yasal olarak satışı olmayan bir maddenin ulaşılabilirliğini, üçüncü sırada uçucu/inhalanların olması imalat sanayide kullanılan ürünlerin sağlık etkileri nedeniyle kullanıldığını (kolay ulaşım, yasal üretim-satış, ucuzluk) göstermektedir. Kısaca öğrencilerin ekonomik koşulları, sağlık durumu ve ülkedeki yasal durum ne olursa olsun maddeye erişebildiğini göstermektedir. Üniversite öğrencilerinin alkol ve madde kullanımının önlenmesine ve kullanıcıların tedavi edilmesine yönelik merkezler oluşturulurken ve müdahale çalışmaları planlanırken öğrencilerin her ekonomik koşulda, farklı sağlık durumlarında ve değişen yasal koşullarda bile risk altında oldukları göz önünde bulundurulmalıdır. Maddelerin eğlenme amaçlı kullanımını engellemek amacıyla maddelerin sağlık etkileri için bilgilendirme faaliyetleri planlamalı veya konuya ilişkin birinci sınıf dersleri müfredata eklenmelidir. Akran etkileşimi ön plana alınıp üniversitelerde sosyokültürel faaliyetler arttırılabilir ve bu faaliyetlere erişim imkanı kolaylaştırılabilir. Öğrencilerin ilaç yanlış kullanımını önlemek için danışma ve rehberlik gereksinimlerini karşılayan bir hizmet birimi kurulabilir.