Türk basınına göre Türkiye-Irak ilişkilerinde Türkmenler (1926-2001)

Bu tez, Irak'ta yaşayan Türkmenlerin 1926-2001 yılları arasındaki tarihlerini, Türk-Irak ilişkileri çerçevesinde incelemektedir. Türkiye ile Irak devletleri arasındaki siyasi münasebetler irdelenmiş ve Türkmenlerin durumları ele alınmıştır. 1926 Ankara Antlaşması'ndan sonra iki ülke arasındaki ilişkiler hızla gelişmeye başlamıştır. 1937 Sâdâbad Paktı, 1946 Dostluk Antlaşması, 1955 Bağdat Paktı Türk-Irak ilişkilerinin gelişmesini sağlayan başlıca etkenlerdir. Gelişen ilişkiler, başlangıçta Türkmenlere olumlu yönde etki yapmıştır. Ancak, Atatürk döneminin sonlarından itibaren bu durum tersine dönmeye başlamıştır. Irak yönetimleri Türkmenlere çeşitli şekillerde baskılar uygulamışlardır. Türkmence eğitim veren okulları kapatılmış, ülkenin güneyine veya Kürt bölgelerine göç ettirilmişler, evleri ve toprakları ellerinden alınmış, hatta 1959 Kerkük Katliamı gibi acı olaylara maruz kalmışlardır. Bu tarz baskılar ve ağır sindirme politikaları 2001 yılına devam etmiştir. Nedeni, Türkiye'nin Musul ve Kerkük bölgesini ilhak edeceği endişesiydi. Bu yüzden Irak Hükümetleri, Türkmenleri Arap toplumu içinde eriterek Türkmen nüfusunun azalması için uğraş vermişlerdir. Böylelikle Türkiye'nin Türkmenlere olan ilgisi zayıflatılmaya çalışılmıştır. Türkiye ise çoğu zaman Türkmenlere uygulanan baskıları Irak'ın iç işleri olarak değerlendirmiştir. Irak ile olan ilişkilerinin zarar görmemesi için Türkmenlere kültürel hakların verilmesi konusunda yaptığı teşebbüslerin ötesine geçmemiştir. Türkmenler, yaşadıkları sıkıntılara çözüm bulunması için Körfez Savaşı'ndan sonra siyasi alanda örgütlenmeye başlamışladır. İlk siyasi parti ve teşekküllerini bu dönemde kurmuşlardır. Irak'ta Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı bölgeler Telafer, Musul, Altınköprü, Kerkük, Tuzhurmatu, Erbil, Mendeli ve civarı olarak sayılabilir. Bugün itibariyle, Irak'taki Türkmenlerin sayısının 2.5 milyondan aşağı olmadığı tahmin edilmektedir.