Türk edebiyatında Mavi Anadolu hümanizmi

Bu çalışmada, Türk edebiyatında 1940-1950 yıllarında etkin olup 1970'lere kadar etkilerini sürdüren Mavi Anadolu Hümanizmi (MAH) konu edilmiştir. Bu grup edebiyat tarihlerinde göz ardı edilse de Türk edebiyatında 1940'lı yılların resmî ideolojisi olan hümanizm ve Anadoluculuk perspektifi doğrultusunda ortaya çıkıp dönemin kültür ve sanat politikalarını etkilemiştir. Bu grubun temel savı, Cumhuriyetin erken döneminde ortaya çıkan ulus-devlet kapsamındaki Türk milliyetçiliğine alternatif kültürel bir kimlik önerisi sunmaktır. Bu anlamda günümüzde Anadolu topraklarında yaşayan Türk ulusunun kökleri, kültürü ve tarihi eski Anadolu uygarlıklarının tarihiyle açıklanmaya çalışılır. Bu grubun ılımlı kültürel milliyetçi önerisinde zamansal uzam olarak boşluklar oluşsa da tarihsel bir süreklilik bağlamında başarılı olmuştur. Edebiyat tarihlerine alınmama nedenlerinin içinde öne çıkan düşünce, resmî ideolojiyle olan bağları ve savundukları düşüncenin teorik ve yöntem olarak zayıf olmasındandır. Fakat bunun yanı sıra bu grubun üyeleri, eğitim-öğretim, çevri ve sanattaki yenilikleriyle başarı sağlamışlardır. Bu faaliyetler onların edebi çerçevede değerlendirmelerini öngörür. Bu çalışmada Mavi Anadolu Hümanizmi; Giriş ve Sonuç'tan ayrı üç ana bölümde ele alınmıştır. Birinci bölümde, bu grubun arka planında yer alan "Tarihsel Kaynaklar" adı altında "Türkçülük", "Halkçılık", "Anadolucu Edebiyat", "Akdenizlilik ve Nev-Yunanilik"; "Düşünsel Kaynaklar" adı altında ise "Türk Tarih Tezi", "Türk Rönesans'ı", "Türk Hümanizmi"; "Cumhuriyetin Kültürel Faaliyetleri" adı altında "Batı İle İlişkiler", "Halkevleri" ve "Klasiklerin Çevrisi" ele alınmıştır. İkinci bölümde "Mavi Anadolu Hümanizmi" adı altında "Ortaya Çıkışı", "İlk Temsilcileri", "Halikarnas Balıkçısı", "Sabahattin Eyüboğlu", "Azra Erhat", "Vedat Günyol", "Sonraki Temsilcileri", "Melih Cevdet Anday", "Bedri Rahmi Eyüboğlu", "İsmet Zeki Eyüboğlu", "Yansımalar" ve "Eleştiriler" adı altında ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise bu grubun asıl temsilcileri olan Halikarnas Balıkçısı (1890-1973), Sabahattin Eyüboğlu (1908-1973), Azra Erhat (1915-1982) ve Vedat Günyol (1911-2004) adlı yazarlar, Mavi Anadolu Hümanizmi perspektifiyle "Köken ve Kimlik", "Uygarlık Düşüncesi", "Tarih Tasarımı", "Anadolu Kültürüne Dair" ve "Sanatsal Düşünceler" başlıkları adı altında karşılaştırılmıştır. Bu çalışmayla Mavi Anadolu Hümanizmi grubu dönemin süreli yayınları, edebiyat tarihleri ve temsilcilerinin bütün eserleri doğrultusunda incelenip gerekli kanılara varılmıştır.