Türk eğitim tarihi açısından modernleşme sürecindeki Türk eğitim sistemine İzmir İktisat Kongresi kararlarının etkisi

Eğitim, temelde bireye istenilen yönde davranış kazandırma sürecini ifade etmekle birlikte toplumsal bir olgudur. Eğitim sistemleri toplumların yapısına göre şekillenmekte ve şartlara uygun olarak yenilikler ve düzenlemeler ile değişme uğramaktadır. Bu değişim genellikle toplumun ve çağın ihtiyaçlarına göre düzenlenmektedir. Eğitimdeki değişikliklerin bir süreç içerisinde ortaya çıkmasıyla da eğitim tarihi oluşmaktadır. Eğitim tarihi, her türlü eğitim faaliyetlerinin araştırılması olarak ifade edilebilir. Geçmişten günümüze kadar geçen süre içinde toplumun değerlerine göre değişen her türlü örgün, yaygın eğitim çalışmaları, insan yetiştirme amacıyla hazırlanan programlar, açılan okullar, kademeleri ve bu kademelerde yer alan öğretmenler hakkında bilgi verilmesi olarak düşünülebilir. Bu çalışmada, Türk eğitim tarihi açısından modernleşme sürecindeki Türk eğitim sistemine İzmir İktisat Kongresi kararlarının etkisi araştırılmaktadır. İzmir İktisat Kongresi yeni Türkiye Cumhuriyeti kurulmadan 8 ay önce 17 Şubat - 4Mart 1923 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Alınan kararların fikri temellerini daha iyi anlamak için yenileşmeye ihtiyaç duyulmanın başlandığı Tanzimat dönemi, Mutlakıyet, Meşrutiyet ve Milli mücadele dönemlerinde gerçekleştirilen eğitim faaliyetlerine değinilmiştir. Bu dönemlerdeki toplumsal yapıdaki değişikliklere uygun olarak yenileşme faaliyetlerine ihtiyaç duyulmuştur. Yenileşme faaliyetlerinin halka indirgenmesi için eğitime ayrı bir önem verilmiştir. Var olan eğitim sistemi değiştirilmeden daha donanımlı eğitimci yetiştirmeye özen gösterilmiştir. Fakat öğretmen sayısının azlığından dolayı istenen değişimler halka ulaştırılamamıştır. Milli mücadele ve Cumhuriyet döneminde ise eğitimden yeni bir yönetim biçiminin kurulmasında, yeni bir toplumsal düzenin oluşturulmasında, yeni düzene uygun değerlerin öğretilmesi ve buna bağlı olarak milli ruhu ayağa kaldırarak ihtiyaç duyulan iktisadi kalkınmanın ortaya çıkartılmasında en büyük rolü oynaması beklenmiştir. Hedef en ücra köşeye eğitimle ulaşmaktır. Bu modernleşme sürecindeki Osmanlı'nın ve yeni kurulacak olan Türkiye Cumhuriyeti eğitim sisteminin en büyük problemlerinden biridir. Şimdiye kadar eğitim açısından dikkati çekmemiş olan bu alandaki ilk hareket 1923 yılında İzmir'de toplanan I. İktisat Kongresidir. Türkiye Cumhuriyeti'nin temel eğitim politikalarının belirlendiği İzmir İktisat Kongresi, hazırlanışı, kongrenin toplanma süreci ve alınan kararların ortaya konulması şeklinde detaylı olarak ele alınmıştır. Ayrıca kongrede alınan kararların değerlendirilmesi, tarihi süreçte uygulanışı ve eğitimsel yapıya etkisi üzerine bir değerlendirme yapılarak çalışma sonlandırılmıştır. Taşıdığı eğitsel değer açısından İzmir İktisat Kongresi (Türkiye İktisat Kongresi) burada araştırmamıza konu olmuştur. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden tarihi araştırmalar başlığı altında doküman analizi kullanılmıştır. Bu süreçte eğitim ile ilgili araştırma, makale, tez, kitap ve internet kaynaklarından yararlanılmış ve dokümanlar içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: İktisat ve Eğitim, İzmir İktisat Kongresi, Köy Enstitüleri, Maarif Meselesi, Modern Zihniyet, Türk Modernleşme Süreci.