Türk yükseköğretiminde devlet ve vakıf üniversitelerinin etkinlik analizi: Stokastik sınır analizi

Yükseköğretim kurumlarının etkinlik analizleri özellikle son yirmi yılda, etkinlik analizi literatüründe merkezi bir araştırma alanı haline gelmiştir. Türkiye'de de yükseköğretim kurumlarının etkinliklerine ilişkin çalışmaların sayısının bu dönemde arttığı görülmektedir. Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarının etkinlik ölçümlerinin neredeyse tamamının parametrik olmayan bir teknik olan Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemiyle yapıldığı görülmektedir. Etkinliğe ilişkin parametrik bir yöntem olan Stokastik Sınır Analizinin (SSA) kullanımının ise oldukça az olduğu görülmektedir. Bu çalışma, VZA yönteminin aksine SSA yöntemini kullanarak Türkiye'deki 91 devlet ve 25 vakıf üniversitesinin maliyet etkinliklerini 2010-2011 ve 2014-2015 eğitim ve öğretim dönemini kapsayan 5 yıllık süre için incelemektedir. Analiz Cobb-Douglass maliyet fonksiyon formu kullanılarak gerçekleştirilmektedir. SSA analiz sonuçları, yükseköğretim kurumlarının performanslarının %50'den %90'a kadar dağınık olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra ele alınan bütün modellerde 2010 yılından 2014 yılına kadar etkinlik skorlarında düşüş olduğu gözlenmiştir. Karar verme birimlerinin bu bulguyu dikkate alırken kamu üniversiteleri için daha fazla bütçe tahsisi gerçekleştirmesi ve vakıf üniversiteleri için ise kaynak aktarımında dikkatli olmaları önerilmektedir. Ayrıca, çalışmada kullanılan dışsal değişkenlerin toplam maliyet üzerindeki etkisi farklılık göstermektedir. Örneğin, akademik personelin iş yükünün artması ve öğretim elemanları içerisinde profesör oranının fazla olması toplam maliyetleri düşürürken üniversite yaşının yüksek olması toplam maliyetleri arttırmaktadır. Akademik personel yükünün artması öğretim ve araştırma kalitesinin düşmesine neden olmasına rağmen, üniversitelerin toplam maliyetlerini önemli ölçüde azaltmaktadır.