Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenler için dinlenebilirlik ölçütlerinin belirlenmesi: Temel düzey için bir öneri

Bu araştırma, Türkçeyi yabancı olarak öğrenen A2 düzeyinde öğrencilerin dinlediğini anlama başarılarını etkileyen metin özelliklerini (ortalama sözcük uzunluğu [OSU], ortalama tümce uzunluğu [OTU], hız ve metin türü gibi dil ve sunum özellikleri) incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, öğrencilerin ve öğreticilerin metinlere ilişkin algıladıkları güçlük düzeyi ve bu algıları oluşturan gerekçelerin dinlediğini anlama başarı puanlarını yordama düzeyi araştırılmıştır. Nicel yaklaşım içinde ilişkisel araştırma tasarımıyla yürütülen araştırmada, katılımcılar, A2 düzeyinde Türkçe öğrenen öğrenciler ile Türkçe öğreticileridir. Veri toplama araçları dinlediğini anlama başarı testi ve güçlük algısı sormacalarıdır. İlk aşamada metinlerin dil özellikleri çözümlenmiş, ardından bunların öğrencilerin dinlediğini anlama başarısına etkisi çoklu regresyon çözümlemesiyle değerlendirilmiştir. Sormacalarda, öğrenciler ve öğreticiler seçilen metinlerin güçlük düzeylerini belirlemiş ve belirttikleri güçlük düzeyine neden olduğunu düşündükleri metin özelliğini seçmişlerdir. Bulgular, metnin hızının dinlediğini anlama başarısı üzerindeki en güçlü ve negatif etkiye sahip etken olduğunu göstermiştir (β=-0.427, p<0.05). Ayrıca, OTU ve OSU'nun da dinlediğini anlama performansını negatif yönde etkilediği belirlenmiştir. Metin türü ise anlamlı bir yordayıcı olarak bulunmuş; anlatısal metinlerin bilgilendirici metinlere göre daha kolay anlaşıldığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin metinlere ilişkin güçlük algıları ve bu algıları dayandırdıkları gerekçelerin, dinlediğini anlama puanlarını bazı metinlerde anlamlı bir şekilde yordadığı, ancak etkinin metne göre değiştiği görülmüştür. Öğreticilerin belirttiği güçlük gerekçeleri, metnin güçlük algısını anlamlı düzeyde yordamaktadır. Ayrıca öğreticilerin dil özelliklerine daha çok odaklandıkları tespit edilmiştir. Öğreticiler ile öğrencilerin güçlük algı düzeyleri ve gerekçeleri karşılaştırmalı incelendiğinde her iki grubun da "hız" etkenine odaklandığı görülmüştür. Bu çalışmada "dinlenebilirlik" kavramının temel değişkenlerinin vurgulanmasıyla ikinci dil olarak Türkçe öğretiminde dinleme materyallerinin ve öğretim yöntemlerinin iyileştirilmesine yönelik katkı sağlanacağı öngörülmektedir.