Türkiye'deki uluslararası koruma statüleri ile geçici koruma statüsünün hak ve yükümlülükler yönünden karşılaştırılması

Türkiye, 2022 yılı itibariyle sayıları üç buçuk milyondan fazla olan Suriye'den gelen Suriye vatandaşlarına, vatansızlara ve mültecilere geçici koruma statüsü vermiş, bu statü kapsamında haklar sağlamış ve yükümlülükler tanımlamıştır. Suriyelilerin beklenenden daha uzun süre kalması nedeniyle, Suriyelilere acil koruma sağlayabilmek adına verilen geçici koruma statüsünün değişip değişmeyeceği sıkça tartışılan bir konudur. Geçici koruma altındaki kişilerin statülerinde değişiklik olması halinde, olası yeni statülerinin sahip oldukları hak ve yükümlülüklerde nasıl değişikliklere yol açacağı da bir başka önemli konudur. Geçici koruma statüsüne sahip kişilerin olası statü değişikliğinde alması muhtemel olan statüler, uluslararası koruma statülerinden şartlı mülteci ve ikincil koruma statüleri ile Türkiye'nin 1951 Cenevre Sözleşmesi'ne koyduğu coğrafi sınırlamayı kaldırması halinde mülteci statüsüdür. Bu çalışma; uluslararası koruma statüsü ve geçici koruma statüsü sahiplerinin sahip olduğu hakları ve yükümlülükleri karşılaştırmalı olarak incelemekte, benzerlik ve farkları belirleyerek geçici koruma statüsü sahibi kişilerin haklarının ve yükümlülüklerinin olası statü değişikliğinde nasıl değişeceğini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede çalışma; ülkeye giriş hakkını, geri gönderme yasağını, ikamet, barınma ve seyahat haklarını, sağlık hizmetlerine erişim hakkını, eğitim hakkını, çalışma hakkı ile entegrasyon ve vatandaşlık hakkını ve belirli bir ilde ikamet etme, bildirim, davete uyma, hizmetlerden haksız yararlanma durumunda hizmet bedelini ödeme ve kanunlara uyma yükümlülüklerini ele almaktadır. Çalışma, geçici koruma altındaki kişilerin uluslararası koruma statülerinden birini almaları halinde; ülkeye girişleri konusunda uygulanacak usul ve esasların, ikamet ve barınma hakkı ile sağlık, eğitim, çalışma ve vatandaşlık haklarının değişeceğini; geri gönderme yasağı konusunda bir hak değişikliği olmayacağını ve mülteci statüsü istisna olmak üzere seyahat hakkı konusunda bir değişiklik olmayacağını tespit etmektedir. Yükümlülükler açısından ise çalışma; bildirim yükümlülüğü, davete uyma yükümlülüğü, hizmetlerden haksız yararlanma durumunda hizmet bedelini ödeme yükümlülüğü ve kanunlara uyma yükümlülüğü konusunda bir değişiklik olmayacağı ancak belirli bir ilde ikamet etme yükümlülüğü hususunda değişiklik olacağı sonucuna ulaşmaktadır.