Türkiye'de devlet olgusu etrafında yoğunlaşan siyaset: 'Liberal' söylemsel koalisyonun devlet'de değişim taleplerinin yeni kurumsalcı devlet kuramları üzerinden değerlendirmesi (1989-1997)

Bu tez çalışmasında soru ve konu tespiti, 2000'lerin ilk on yılında devlet olgusu ve kavramı etrafında yoğunlaşan siyaset üzerinden yapıldı. Yine bu dönemde özellikle devlet kimliğini tanımlama yönelimli kavramlar popülerlik kazanmıştı; Yeni Osmanlıcılık, ikinci cumhuriyetçilik, Avrasyacılık, ulusalcılık, vs. İlk iki kavramın çıkış noktasının, 1990'lı yılların başı olması sebebiyle bu on yılın özellikle ilk yarısı üzerinde yoğunlaşıldı. Kavramları üreten aktörlerin, 1980 öncesi sağ ve sol cenah siyasetlerden gelerek liberal değerlerde buluşmaları, Özal siyasetini farkı seviyelerde de olsa olumlamaları ve devlette kurumsal değişim talep etmeleri, çalışmanın kuramsal ve kavramsal çerçevelerinin devlet-merkezci siyaset analizi üzerinden yapılandırılmasının nedeni oldu. Öncelikle, aktörlerin devlette felsefi düzeyde kurumsal değişim taleplerinin değerlendirilebilmesi için yeni kurumsalcı devlet kuramları ve özellikle de söylemselci (ya da inşacı) alt alana başvuruldu. Diğer yeni kurumsalcı alt alanlar, özellikle de tarihselcilik, ile de devletin süreklilik direnci anlaşılmaya çalışıldı. Eleştirilen ve ulaşılmak istenen devleti tanımlamak için de Metin Heper'e referansla aşkıncılık ve araçsalcılık kavramlarına başvuruldu. Heper de, bu kavramları, Türkiye'de devlet geleneğini incelediği çalışmasında, 1960'ların sonundan itibaren yeniden gelişmeye başlayan devlet-merkezci literatür üzerinden geliştirmişti. Çalışmanın ilk bölümünde kavramsal ve kuramsal çerçeveler ilişkilendirilmeye ve bütünleştirilmeye çalışıldı. Çalışmanın ikinci bölümünde, 1980'leri özellikle de, neo-liberal ve neo-muhafazakar dönüşümü etkileyen şartlar ve oluşumlar üzerinde duruldu. Üçüncü bölümde ise, pivot ve ikonik aktör olarak tanımlanan Özal'ın siyasetinin etrafında toplanan yeniden inşacı söylemsel koalisyonu oluşturan aktörlerin fikir ve söylemleri değerlendirmeye alındı. İçerik analizi yöntemiyle, aktörlerin kurumsal değişim taleplerine yönelik söylemleri aşkıncılık, araçsalcılık, devlet geleneği ve siyasal kültür kavramları üzerinden değerlendirildi. Azımsanamayacak bir kısmı akademiden gelen, fakat önemli bir çoğunluğu da, fikir-söylem iletişimlerini medya üzerinden kuran aktörlerin, soğuk savaşın bitiminde, Türkiye siyaseti için tarihi hızlandırma öncelemeleriyle/telaşıyla değerlendirme ve üretimlerini çoğunlukla jurnalistik bir düşünce-dil aralığında tuttukları tespit edildi. Günün sonunda, liberallerin, devlet olgusunu, devlet geleneği ve onun yataklarında oluşan siyasal kültür bağlamlarında ele alamadıkları, aşkıncılık ve araçsalcılık kavramlarının içlerini yeterince dolduramadıkları görüldü.