Türkiye'de evli ve bir arada yaşayan ailelerde birlikte ebeveynlik deneyimleri: Nitel bir inceleme

Ebeveynlik yapmak, geçmişten günümüze birçok yetişkinin çocuk sahibi olarak sorumluluk üstlendiği temel olgulardan birisidir. Birçok toplumda da özellikle evlilik birliği kurulduktan sonra çiftlerden çocuk sahibi olmaları beklenmektedir. Çiftler çocuk sahibi olmaya karar verdikleri andan itibaren ebeveynlik süreci başlamaktadır. Ebeveynlerin çocuk yetiştirme sürecinde ortaklaşa bir tutum sergiledikleri ebeveynlik sürecine birlikte ebeveynlik denilmektedir. Birlikte ebeveynlik ilişkisi, son yıllarda ulusal ve uluslararası alanyazında önemli bir yer tutmaya başlamıştır. Başlarda boşanmış ebeveynlerle çalışılan birlikte ebeveynlik ilişkisinin kapsamı son yıllarda çocuğun tüm bakımverenlerini kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Birlikte ebeveynlik kavramı günümüzde hem ulusal hem de uluslararası düzeyde daha fazla yer tutmasına rağmen Türkiye'de kavramla ilgili çalışmaların sayısı henüz yeterli düzeyde değildir. Mevcut araştırmada Türkiye'de evli ve bir arada yaşayan ailelerin birlikte ebeveynlik deneyimleri incelenerek ulusal alanyazında önemli bir boşluğu doldurmak amaçlanmaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik yöntem kullanılarak evli ve bir arada yaşayan çiftlerin birlikte ebeveynlik süreçlerine dair deneyim ve algıları incelenmiştir. Araştırmaya katılımcı seçilirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniği kullanılmıştır. Katılımcılar, evli ve bir arada yaşayan ve 0-18 yaş arasında çocuğu bulunan ebeveynler arasından seçilerek araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmaya İzmir, Ankara ve Van illerinde kent merkezinde 10 çift, kırsalda yaşayan 10 çift olmak üzere toplam 60 çift katılmıştır. Veri toplama sürecinde Demografik Bilgi Formu ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu'ndan yararlanılmıştır. Söz konusu formlar oluşturulurken geçmiş araştırmaların bulguları ve uzman görüşleri değerlendirilmiş ardından gerekli revizeler yapılarak formlara son hali verilmiştir. Katılımcılarla kentte ve kırsalda olmak üzere ayrı ayrı yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerin ardından katılımcıların söylemleri sözel içerik analizi yöntemiyle kodlanıp belirli kategorilere ayrılmıştır. Ardından verilerin yorumlanması aşamasına geçilmiştir. Veri analiz aşamasında verilerin geçerliğini arttırmak amacıyla konunun uzmanlarından görüş alınmıştır. Veri analizinde güvenirlik için tek kodlayıcı güvenirliği kapsamında veriler iki hafta arayla aynı araştırmacı tarafından kodlanarak uyuşum yüzdesi hesaplanmıştır. Veri analizlerinde güvenirlik katsayısı %91.72 olarak hesaplanmıştır. Araştırmaya dair bulgular gözden geçirildiğinde Türkiye'de evli ve bir arada yaşayan çiftlerin birlikte ebeveynlik yapmak konusunda genellikle istekli olduğu görülmüştür. Aynı zamanda Türkiye'de birlikte ebeveynlik sürecinin genel olarak anne temelli şekilde ilerlediği; babaların ise sürece daha çok anneye yardım etme şeklinde dahil olduğu anlaşılmıştır. Çocuğun temel bakım ihtiyaçlarının daha çok anne tarafından giderildiği, babanın çocuk yetiştirme sürecine daha çok otorite kurmak ve maddi ihtiyaçları gidermek yoluyla katıldığı söylenebilir. Türkiye'de evli ve bir arada yaşayan ebeveynlerin birlikte ebeveynlik sürecinde en çok, çocuğu disipline etme noktasında ve birbirlerinin ebeveynlik stiline müdahale etmeleri nedeniyle anlaşmazlık yaşadıkları görülmüştür. Çiftlerin birlikte ebeveynlik sürecindeki olumsuz deneyimlerini çoğunlukla çocuklarına yansıtmaktan kaçındıkları gözlenmiştir. Olumlu birlikte ebeveynlik deneyimleri, çocuklar ve çift ilişkileri üzerinde olumlu etkiler bırakırken; olumsuz birlikte ebeveynlik deneyimlerinin aile sisteminde sorunlara, çocuk ebeveyn anlaşmazlığına ve çocuğun uyumunda zorluklara yol açtığı görülmüştür. Son olarak araştırmadan elde edilen bulgular uluslararası alanyazınla karşılaştırmalı olarak tartışılmış ve konuyla ilgili gelecekte yapılacak çalışmalar için araştırmacılara öneriler sunulmuştur. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Birlikte Ebeveynlik, Nitel Araştırma, Fenomenolojik Yaklaşım, Yarı Yapılandırılmış Görüşme.