Türkiye'de İslami sinema akımında kimlik arayışı (1989-1994)

1990'lı yıllarda en parlak dönemini yaşayan ve en popüler eserlerini veren İslami Sinema akımı marjinal duruşuyla Türk sinema çevrelerinde olduğu kadar akademik camiada da göz ardı edilerek unutulmaya terk edilmiştir. Oysa sinemanın toplumsal ruhu yansıtmada olduğu gibi toplumu etkilemede ve mesaj iletmede de önemli bir fonksiyon icra ettiğine inanan bu akım sosyo-politik bir bilinçle üretilmiş 'tez' filmleri ortaya koymuştur. Sanatsal açıdan kusurlu yapısı ve çoğunlukla didaktik ve tebliğci üslubu nedeniyle sıkça eleştirilen akımın sosyolojik mahiyeti bu tartışmalar arasında kayıp gitmiştir. İslami Sinemayı 'anlama' ve 'yorumlama' amacıyla yola çıkan bu çalışma İslami Sinemayı bilimsel bir bakış açısıyla bilimsel yöntemlerle irdeleyerek bilimsel bir çalışmanın konusu yapabilmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada şu sorulara cevap aranmaktadır: Milli sinemanın bir devamı olarak gündeme gelen İslami Sinema nedir? İslami Sinemayı var eden koşullar nelerdir? Bu filmlerin 90'lı yıllarda zirve yaparak Türk Sinemasında hasılat rekorları kırması nasıl açıklanabilir? İslami Sinemaya yöneltilen eleştiriler hangi noktalara odaklanmaktadır? İslami Sinema filmlerinde öne çıkan temalar hangileridir, bu temalar üzerinden verilmek istenen mesajlar nelerdir? İslami Sinema filmleri kimlik vurgusunu hangi boyutlar üzerinden yapmaktadır? Bu sorulara cevap ararken sosyoloji-sinema ve kimlik ilişkisi temelinden başlanarak İslami Sinemaya dair yapılan literatür çalışmasının yanında çalışmanın uygulama kısmını oluşturan film analizlerinden yararlanılmıştır. Yorumlayıcı sosyal bilim yaklaşımı ışığında hermeneutik bir anlayışla nitel araştırma desenini kendisine temel alan bu çalışmada çoklu örnek olay stratejisi kullanılarak amaçlı örneklem tekniğiyle İslami sinema filmleri içinden seçilen dokuz film teşhise yönelik film eleştirisi (diagnostic critique) bakış açısıyla analiz edilmiştir. Bu doğrultuda yürütülen analizler sonucunda İslami Sinema filmlerinde öne çıkan temalar; Batılılaşma/ Modernleş(tir)me, Geçmişle Yüzleşme ve Başörtüsü olarak üç ana başlık altında toplanmıştır. Filmlerdeki kimlik vurgusunun ise bu ortak temalarla bağlantılı olarak; ben ve öteki, kendilik bilinci, kimlik krizi gibi kimliğin farklı boyutları üzerinden yapıldığı belirlenmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen bulguların İslami sinemanın çok yönlü anlaşılmasına ve yeni bir bakışla yeniden değerlendirilmesine imkan tanıdığı söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Sinema, Kimlik, İslami Sinema, Milli Sinema, Film Analizi