Türkiye'de menkul kıymetleştirme uygulaması, etkileri, sorunlar ve çözüm önerileri

ÖZET Menkul kıymetleştirme ilk olarak 1970'lerin ortalarında ABD'nde başlamıştır. ödenmeme riski düşük olan ve sürekli yinelenen alacak türlerine dayalı olarak oluşturulan sistem de, hem varlıklara likidite kazandırılmakta hem de yeni bir kaynak yaratma imkanı doğmaktadır. Menkul kıymetleştirme, dayanak oluşturan alacakların firmanın bilançosundan çıkarılmasına veya çıkarılmamasına bağlı olarak iki şekilde yapılmakta ve bilançodan çıkma durumunda sağlanacak fayda çok daha fazla olmaktadır. Ancak, alacakların bilanço dışına çıkarılabilmesi için, bunları devralacak, tahsilat, ödeme ve takip işlerini yürütecek bir özel amaçlı kuruma (GFO) ihtiyaç duyulmaktadır. Menkul kıymetleştirmenin Türkiye'deki düzenlemesinde de esas olarak ABD'ndeki uygulamalardan yararlanılmış ancak, getirilen bazı koşullar nedeniyle uygulama farklı bir hal almıştır. Bankalar dışındaki ihraçcılar tarafından yapılacak ihraçların banka garantili olması koşulu, alacaklar temlik edilmesine rağmen bunların ödenmemesinden kaynak, firmanın sorumlu olmaya devam etmesi, ikinci el piyasaların düzenlenmemiş olması, rating firmalarının yokluğu, sanayi işletmeleri için tahvil ve finansman bonosu ihracına göre maliyet açısından avantajlı olmamasına rağmen ihraç prosedürünün daha karmaşık olması, bankalar için bu yolla toplanan kaynağın munzam karşılık ve disponibiliteye tabi olmaması, GFO'ları için getirilen asgari sermaye koşulu ve işlem limi-İİ ti gibi nedenlerle sanayi işletmeleri bugüne kadar menkul kıymetleştirmeye ilgi duymamış, GFO'ları kurulmamış, menkul kıymetleştirme sadece bankalar tarafından gerçekleştirilmiştir. Menkul kıymetleştirilen alacakların bankaların bilanço sunun dışına çıkarılamaması, alacaklar ile ihraç edilen menkul kıymetler arasındaki bağın tam olarak kurulmamış olması gibi nedenlerle mevcut uygulamada, VDMK ihracı bankalar açısından tahvil veya finansman bonosu ihracından fark sız durumdadır.