Türkiye'de paranın aktarım mekanizmaları (2005-2019)

Günümüzde, çok geniş kapsamlı çalışmalar yapılmasına rağmen, parasal aktarım mekanizmasının işleyişine ilişkin iktisatçılar arasında tam bir fikir birliği yoktur. Bu durum merkez bankalarını politika tasarım sürecinde önemli bir "seçim riski" ile karşı karşıya bırakmaktadır. Öyle ki, ekonominin işleyiş sürecini temsil etmeyen aktarım mekanizması çerçevesinde politikaların tasarlanması çok büyük sorunlara yol açmaktadır. Dolayısıyla politika tasarım sürecinde parasal aktarım mekanizmasına ilişkin bilgi birikimi çok önemlidir. Buradan hareketle çalışmamız Türkiye'de parasal aktarım mekanizmasının işleyiş sürecine ilişkin bilgi birikimine katkı sunmayı amaçlamıştır. Bunun için Türkiye'de parasal aktarım mekanizmasının işleyiş kanalları 2005-2019 dönemine ait veriler üzerinden Etki-Tepki Fonksiyonu ve Varyans Ayrıştırması teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Ampirik bulgular Türkiye'de sadece banka kredi kanalının etkin bir biçimde çalıştığını belirlemiştir. Türkiye'de var olan yapısal kısıtlar nedeni ile yüksek seviyede seyreden ülke risk primi faizlerin düşmesini engelleyerek faiz kanalının işleyişini bozmaktadır. Ayrıca likidite kısıtı altında olan özel sektör yatırım kararı alırken faizden daha çok banka kredilerinin miktarına duyarlıdır. Türkiye'de finansal sistemin bankacılık ağırlıklı bir yapıya sahip olması varlık fiyatları kanalının etkinliğini azaltmaktadır. Üretim yapısının ithal girdiye bağımlılığının yüksek olması ise ithalatın kur seviyesine duyarlığını düşürerek döviz kuru kanalının işlemesini engellemektedir. Politika çıkarımı açısından elde edilen ampirik bulgular Türkiye'de merkez bankasının para politikası uygulamalarının reel ekonomi üzerine etkilerini banka kredi kanalı üzerinden tasarlaması gerektiğini göstermiştir. Şüphesiz bu durum Türkiye'de merkez bankası politikaları için önemli bir kısıt doğurmaktadır. Ancak ülkenin yapısal özellikleri nedeni ile etkin işlemeyen diğer aktarım kanalları çerçevesinde uygulamalar yapmak önemli para politikası başarısızlıklarına yol açar. Bu durum merkez bankasına güveni azaltarak etkin işleyen kredi kanalının kullanımını da ileriki süreçte zorlaştırabilir. Bunun için Türkiye'de merkez bankası için para politika stratejisini kredi kanalı üzerinden kurgulamak en etkili yöntem olarak görülmektedir.