Türkiye'de petrol politikasının değişiminin incelenmesi

Bu çalışma Türkiye'nin petrol politikasının kamu politikasında değişim olgusu açısından bir incelemesini konu edinmektedir. Bu doğrultuda, devleti analiz birimi olarak merkeze alan, arka planda gelişen iktisadi, siyasi ve toplumsal gelişmeleri de tartışmaya katan bir yaklaşım benimsenmiştir. Cumhuriyetin ilanından günümüze Türkiye'nin petrol politikasının değişim açısından genel itibariyle artırımcı bir karaktere sahip olduğu temel tezi çerçevesinde bir analiz yapılmıştır. Kamu politikası disiplininin değişim algısı tartışılmıştır. Disiplinde değişim olgusunun artırımcılık üzerine kurulduğu, ancak literatürde artırımcılığa mesafeli olarak Kesintili Denge ve Savunuculuk Koalisyonu Çerçevesi gibi teorilerin geliştirildiği anlaşılmış ve bu kuramların değişim bakımından geliştirdikleri yaklaşımlar üzerinde durulmuştur. Kamu politikası değişimi bağlamında Türkiye'nin petrol politikası incelenirken temel tez çerçevesinde artırımcı ruhun araştırılması amaç edinilirken, artırımcı yaklaşımın dışına çıkıldığı tespit edilen dönemlerin Kesintili Denge ve Savunuculuk Koalisyonu Teorileri çerçevesinde değerlendirmesi yapılmıştır. Genel itibariyle üç değişim dönemi olduğu anlaşılmıştır. Devletçilik ve yabancı sermaye karşıtlığı üstüne gerçekleşen politika inşası döneminin ardından, ilk değişim dönemi politikada 1954 yılında yeni kurumların kurulması ve ekonomik liberalizm ile yabancı sermaye yandaşlığı ile yaşanan kesintili dengede tanımlanmıştır. İkinci değişim süreci ise Milli Petrol Davası savunuculuk koalisyonunun yoğun etkisinde gerçekleşen 1973 Reform Kanunu dönemi ile petrol politikasında "yeniden devletçilik" anlayışı, yabancı sermaye karşıtlığı ve kamu yararı üzerine yükselen bir politika benimsenmesidir. Üçüncü değişimin ise neoliberalizm etkisinde gelişen, petrol politikasında özelleştirmelerle somutlaşan ve kısmen Kesintili Denge Teorisi çerçevesinde değerlendirilebilecek ancak sonuçları artırımcı olan bir kırılma döneminin 2000-2008 yıllarında yaşandığı anlaşılmıştır. Tüm bu tarihsel anlatıda devletçilik, yabancı sermaye karşıtlığı, kamu yararı düşünceleri üzerine kurucu dönemde oluşan birinci düşünce hattı ile iktisadi liberalizm ve yabancı sermaye taraftarlığı düşünceleri üzerine Kesinti Döneminde yükselen ikinci düşünce hattı arasında sürekli olarak bir tercih yapıldığı görülmüş; dolayısıyla politika değişiminin artırımcı karakterinin Türkiye'nin petrol politikasında izlenebildiği sonucuna varılmıştır.