Türkiye'de toplu pazarlık sisteminin ekonomik analizi

Toplu pazarlık, işçi sendikaları ve işverenlerin, istihdam koşulları ve sürelerini belirledikleri bir süreçtir. İşçiler ve işverenler arasındaki ilişkileri düzenleyen bu sözleşmeye, toplu pazarlık anlaşması denilmektedir. Toplu pazarlıklarda, işçi sendikaları ve işverenler, genellikle, pek çok konu üzerinde görüşmeler yapmakla beraber, esas olarak, pazarlık amaçları iki konu üzerine yoğunlaştırılır: reel ücretler ve istihdam. Türkiye'de, toplu pazarlığın etkinliği, reel ücretler ve istihdam eğilimi açısından, uygulamada, 1980 öncesi ve sonrasında farklı özellikler göstermiştir. 1960'lı yılların başından itibaren uygulanan içe dönük sanayileşme ve güçlü sendikal örgütlenme koşullarında, işçi kesimi, etkin toplu pazarlıklar yoluyla, yüksek reel ücret ve istihdam güvencesi hedefine ulaşmışlardır. Ancak, uluslarası ekonomik çevre koşullarının etkisiyle, 1980 sonrasında, dışa açık ekonomi politikasının, sendikal örgütlenmeye karşı yasal-kurumsal düzenlemelerle desteklenmesi, uzun dönemde işçi kesimine reel ücret kayıpları şeklinde yansımıştır. Bu dönemde, reel ücretlerin kısa dönemli yükselişi, kamu ve özel kesim işverenleri tarafından, öncelikle, istihdam hacminin daraltılması yoluyla telafi edilmeye çalışılmıştır.