Türkiye'de tüketicilerin restoranlarda bahşiş verme davranışı

Restoranlarda hizmet süreci sunum yapanların tüketicilere hizmet etmesi ve bu sürecin tüketici ve sunum yapanın daima birbirleri ile yüz yüze ilişkileri şeklinde devam eder. Bahşiş verme, tüketicilerin bu süreçte sergilediği davranışlardan biridir. Bu davranış, genellikle gönüllülük esasına dayanan ve tüketicilerin duydukları memnuniyetin bir göstergesidir. Ayrıca, bahşiş verme hizmet verenlerin gelir elde etme araçlarından biridir. Bahşiş verme kararını etkileyen birçok unsur bulunmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'de restoranlarda tüketicilerin bahşiş verme kararını, verilen bahşişin tutarını ve %10 olarak kabul edilmiş olan bahşiş oranından az veya fazla bahşiş verme kararını etkileyen faktörleri incelemektedir. Çalışmada kullanılan veriler daha önce yapılmış çalışmaların incelenmesi ile oluşturulan bir anket ile elde edilmiştir. Anket restoranlarda tüketiciler hesap ödedikten sonra yüz yüze olarak gerçekleştirilmiştir. Toplam 271 anketin elde edildiği anket çalışması İstanbul, Ankara ve Tokat'ta gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın her bir amacı için bir model oluşturulmuştur. Bireylerin bahşiş verme kararının incelendiği modelin analizinde probit yöntemi, bireylerin bahşiş tutarının incelendiği modelde sıralı probit yöntemi ve son olarak %10'dan az veya fazla bahşiş verme olasılığının incelendiği modelde ise probit yöntemi kullanılmıştır. Bahşiş vermede etkili olan unsurlar hizmet kalitesi (servis personelinin görünümü, servis personelinin samimiyeti, servis hızı gibi), hesap ödeme yeri ve hesap ödeme yöntemidir. Tüketicilerin bahşiş verip vermeme davranışı ile cinsiyetleri, medeni halleri ve gelir düzeyleri arasında güçlü bir ilişki bulunmamıştır. Katılımcıların yaşı ile bahşiş verme kararı arasında orta düzeyde ilişki bulunmuşken, bahşiş miktarı arasında düşük düzeyde ilişki tespit edilmiştir. Hesap tutarı, hesap ödeme yeri ve hesap ödeme yöntemi ile bahşiş verme ihtimali ve bahşiş miktarı arasında güçlü bir ilişki belirlenmiştir. Bahşişi nakit ve masada ödeme arttırken, kredi kartı ve kasada ödeme azaltmıştır. Hesap tutarında ise miktar arttıkça bahşiş verme eğilimi artmıştır, ancak verilen bahşiş miktarında önemli bir değişim gözlenmemiştir. Dolayısıyla, bahşişi tüketiciler bir gelenek olarak görüp, daha çok sabit bir ücret verdikleri sonucuna ulaşılabilir.