Türkiye Türkçesinde suç kavramı ve bu kavramın ortaöğretim ders kitaplarında değerler eğitimi açısından incelenmesi

Kavramlar, dış dünyayı nasıl algıladığımızın ve anlamlandırdığımızın göstergeleridir. Bu göstergeler insanlıkla birlikte değişen ve gelişen bir yapı olan dille ifade kazanır. Dildeki bu değişim ve gelişimin tespit edilmesi için kavram alanı çalışmalarının önemli bir yeri vardır. Kavram alanı çalışmaları yalnızca bir sözcüğün biçimsel ve anlamsal olarak ne tür değişiklikler geçirdiğini göstermez aynı zamanda sözcüğün ortaya çıktığı ve kullanıldığı toplumlarda bireylerin o kavramın karşıladığı durum ve olguları nasıl anlamlandırıldığını, bu anlamlandırmanın neye bağlı olarak değişiklik gösterebileceğini de ortaya koyar. Bu bakımdan kavram alanı çalışmalarının biçimsel ve anlamsal boyutta alanımıza önemli katkıları vardır. Her birey ve toplum özellikle suç gibi hukukî, dinî, sosyal olmak üzere farklı boyutları olan bir sözcüğü elbette farklı şekillerde tanımlayacak ve anlamlandıracaktır. Bu farklılık ise çalışmamıza konu olan suç sözcüğünün kavram alanındaki çeşitliliği beraberinde getirmiştir. Üstelik çoğu zaman benzer anlamlar taşıyan suç, günah, hata, kabahat sözcüklerinin kullanıldıkları bağlamdaki değişiklik de oldukça ilgi çekicidir. Bu dikkat çekici çeşitlilik çalışmamızın da çıkış noktası olmuştur. Çalışmamızda hem suç sözcüğünün kavram alanına giren hata, kabahat, günah, cürüm gibi sözcüklerin aralarında anlamsal olarak ayrım olup olmadığı hem de hangi durum ve eylemlerin suç, hata, kabahat ve günah olarak adlandırıldığı üzerinde durulmuştur. Bu çalışmada suç kelimesinin kökeni, tarihi olarak dilimize girişi ve kullanım alanı ele alınmıştır. Sözcüğün dilimizdeki en eski kullanımını tespit etmek ve tarihî seyir içindeki yerini belirlemek için incelemeye Orhon Yazıtları'ndan başlanarak Dîvânü Lugati't-Türk, Tarama Sözlüğü, Derleme Sözlüğü, Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü ve Etimolojik Sözlük gibi eserlerden faydalanılmıştır. Sözcüğün kullanım sıklığı ve işlekliğinin tespit edilmesinde ise Sıklık Sözlüğü'ne başvurulmuştur. Son olarak kavramın toplumsal ve kültürel boyutunun tespiti için Atasözü ve Deyimler Sözlüğü taranmıştır. Çalışmamızda suç sözcüğü ekseninde bu sözcükle birlikte kullandığımız hata, günah, kabahat gibi sözcüklerin anlamlarına, doğrudan veya dolaylı olarak suç, günah, hata ve kabahat ile ilgili olan diğer sözcüklerin anlamlarına, kullanım sıklıklarına, tarihi seyir içerisindeki gelişimine, suç sözcüğünün etimolojisine ve sözcüğün toplumsal bilinçteki yerini tespit etmek amacıyla atasözü ve deyimlerdeki örnekleri çeşitli başlıklarda gruplandırılarak verilmiştir. Atasözü ve deyimlerden elde edilen veriler çalışmamızın sonunda tablo halinde sunulmuştur. Bu verilerin sonucunda suç kavramdaki çeşitliliğin sebeplerinin: Sözcüğün kullanıldığı bağlam, kültürel birikimin etkisi ve kişinin bireysel olarak karşılaştığı durum veya olaya bakış açısı şeklinde olabileceği sonucuna varılmıştır. Çalışmamızın son bölümünde ise Ortaöğretim 11. ve 12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders kitaplarındaki metinlerden hareketle suç kavramı incelenmiş ve değerler eğitimi açısından dahil edilebileceği temalar yorumlanmıştır. Anahtar kelimeler: günah, hata, kabahat, kavram alanı, suç.