Türkiye'de yayılış gösteren Teucrium L. türleri üzerinde fitokimyasal ve biyoaktivite çalışmaları

Teucrium L. cinsi (Lamiaceae), Türkiye florasında 15'i endemik olmak üzere 47 takson ile temsil edilmektedir. Halk arasında farklı taksonların tonik, aromatik, diüretik, ekspektoran ve laksatif olarak, ayrıca gastrointestinal rahatsızlıklarda, sinir sistemi hastalıklarının tedavisinde, diyabet ve hemoroitte kullanımı kayıtlıdır. Teucrium taksonları üzerinde gerçekleştirilen fitokimyasal çalışmalarda neo-klerodan tip diterpenlerin yanısıra, flavonoitler, fenilpropanoitler, iridoitler, mono-di-tri ve seskiterpenler ile bunların glikozitleri de izole edilmiştir. Yapılan biyoaktivite çalışmaları sonucunda ise bazı taksonların antioksidan, antienflamatuvar, antiülseratif, hepatoprotektif, antidiyabetik, antimikrobiyal ve antifidan etkiler gösterdiği saptanmıştır. Bu çalışmada Türkiye'de doğal yayılış gösteren Teucrium türlerinden Teucrium, Chamaedrys ve Isotriodon seksiyonlarına ait 8 taksonun (T. sandrasicum O. Schwarz, T. creticum L., T. brevifolium Schreb., T. pruinosum Boiss., T. ekimii H. Duman , T. divaricatum subsp. divaricatum Exsicc., T. divaricatum subsp. villosum ve T. montbretii subsp. montbretii Benth.) toprak altı ve toprak üstü kısımlarından hazırlanan kloroform ekstrelerinin diterpen profilleri, yüksek performanslı sıvı kromatografisi ile karşılaştırılmıştır. T. sandrasicum ve T. divaricatum subsp. divaricatum'dan hazırlanan metanol, aseton ve su ekstreleri üzerinde çeşitli kromatografik yöntemler (açık kolon kromatografisi, vakum sıvı kromatografisi, orta basınçlı sıvı kromatografisi, İTK vb.) kullanılarak fraksiyonlama ve izolasyon işlemleri gerçekleştirilmiştir. Saf olarak elde edilen moleküllerin yapıları spektroskopik metotlar (1D ve 2D NMR, MS ve IR) kullanılarak aydınlatılmıştır. Yapılan izolasyon çalışmaları sonucunda T. sandrasicum' dan 4 yeni neo-klerodan tip diterpen ile bilinen 3 iridoit, 1 flavonon, 1 asetofenon ve 6 feniletanoit glikoziti, T. divaricatum subsp. divaricatum'dan ise 6 klerodan tip diterpen, bilinen 1 iridoit ve 1 feniletanoit glikoziti olmak üzere toplam 23 bileşiğin yapısı aydınlatılmıştır. 4 diterpen, doğa ve bilim için yeni bileşiklerdir. Ayrıca bilinen feniletanoit glikozitleri de Teucrium türlerinden ilk kez rapor edilmektedir.Bitkilerden izole edilen diterpen bileşiklerin in vitro sitotoksik etkileri çeşitli hücre hatları üzerinde MTT metodu kullanılarak incelenmiş, moleküllerin 50 μM ve daha düşük dozlarda anlamlı bir sitotoksik etki göstermediği belirlenmiştir.