Türkülerin varyantlaşması üzerine bir araştırma

Sözlü kültür geleneğinin önemli bir parçası olan halk türküleri aktarılırken, içinde bulunduğu bölgenin kültürüne ve coğrafi özelliklerine göre şekillenmektedir. Bu aktarım süreci türkülerin canlılığını korumasında, yenilenmesinde, gelişmesinde ve yayılmasında oldukça önemlidir. Türküler aktarılırken, halk tarafından sevilmiş, akılda kalıcı güçlü ezgiye ve sözlere sahip bir türkü gezici aşıklar, türkü yakıcılar, mahalli sanatçılar tarafından ya da savaş, göç, askerlik, düğün gibi çeşitli nedenlerden dolayı, zaman içerisinde bazen aynı yöre içinde, bazen de birbiri arasında kilometrelerce mesafe olan başka bir yörede ezgisi ve sözleri benzerlik gösteren, ezgisi farklı sözleri benzeyen veya ezgisi benzer sözleri farklı olan küçük farklılıklar gösteren yeni bir halk türküsü olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yeni halk türküsü varyant türkü olarak isimlendirilmekte ve türkü varyantlarının sayısı tam olarak bilinmemektedir. Araştırmada TRT repertuvarına kayıtlı ve birbirinin varyantı olduğu düşünülen, ezgisi ve sözleri benzer 34, ezgisi farklı sözleri benzer 34 ve ezgisi benzer sözleri farklı 32 türkü olmak üzere toplam 100 türkü tespit edilmiştir. Türkülerin ezgi/söz yapısı bakımından benzerlik ve farklılıklarının ortaya konularak, yazılı kaynak oluşturması amaçlanmaktadır. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi modeli kullanılmıştır. Araştırma verileri TRT repertuvarından amaçlı rastgele yöntemiyle seçilmiştir. Araştırmada TRT repertuvarına kayıtlı birbirinin varyantı olduğu düşünülen 100 türkü detaylı olarak incelenmiştir. Türkülerin birbiriyle olan benzerlik ve farklılıkları tablolar ve nota materyalleriyle karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Ezgisi ve sözleri benzer, ezgisi benzer sözleri farklı türkülerin genel olarak birbirine yakın bölgeler de aynı yöre de aynı il veya ilçeler de ezgisi farklı sözleri benzer türkülerin ise birbirine uzak yörelerde varyantının oluştuğu görülmüştür.