Uludağ'ın güneyinde gelişmiş granitoyidik intrüzyonlarla ilişkili cevherleşmelerin değerlendirilmesi

Plaka tektoniği yer bilimleri açısından yer yüzü ve yer altı en büyük jeodinamik sonuçları olan ve en iyi bilinen teorilerden biridir. Tektonik yerleşim, kayaç yapıcı mineraller, stratigrafik form, maden oluşum süreçleri, kristal yapıları ve kayaç dokuları bile aslında plaka tektoniği ile ilişkilidir. Çalışma sahasıda cevher oluşumuna olanak sağlama potansiyeli nedeniyle plaka tektoniğine dayalı olarak seçilmiştir. Uludağ iki kıta arasında plaka hareketlerine dayalı ağırlıklı olarak orojenik bir oluşumun sonucunda gelişmiştir. Uludağın güneyinde uzun bir hat boyunca dalma-batma zonu yer almaktadır. Bölgede bu zona bağlı olarak ultra bazikden asidiğe yakın derecesine kadar değişen kompozisyonlarda farklı kayaç birimleri yer almaktadır. Literatür çalışmlarına göre Uludağın güneyinde kalan bu bölge Türkiye'nin en çok araştırırlan bölgelerinden biridir. Bölgedeki litolojik birimler metamorfikler, ofiyolitler, ve genellikle I tipi granitoyidlerden oluşan magmatik intrüzyonlar olarak üç ana başlık altında incelenebilir. Araştırma sahası yaklaşık 400 kilometrekarelik bir alnı kapsamaktadır. Öncelikli olarak sahada yapısal unsurlar tanımlanmıştır. Bu tanımlama sırasında intrüzyonlarla ilişkili kayaçlar yoğun bir hidrotermal aktivete ile şekillenmiş ve altere olmuşlardır. Bu çalışma büyük ve küçük parçaarın birbiri arasında ilişkisinin anlaşılabilmesi amacıyla plaka tektoniği, akışkan patikaları ve litolojik birimleri konu almaktadır. Her bir cevherleşme süreci yapısal unsurlar ve ekonomik oluşumlar arasında belirgin bir sonucu bize sunmakatadır. İlişkilendirilmiş verileri baz alarak konuyu incelediğimizde mineral gelişim süreçleri ile plakanın nasıl daldığı, yay volkanizması, orojenik oluşumla ilişkili yer altı eriyik sistemlerinin çalışması ve plaka tektoniğine bağlı jeokimyasal etkiler arasında anlamlı sonuçlar çıkmaktadır. Jeokimyasal analizler nikel, titanyum, nadir toprak elementleri, altın ve gümüş zenginleşmelerine dair önemli anomaliler sunmaktadır. Titanyum değeri tonda yüzde 1,5 toplam nadir toprak elementi değeri zenginleşen örenkler için tonda 200 ile 500 gram arasında, nikel değeri yüzde 0,5 gibi değerleri bulurken en umut verici sonuç altının tonda 2 gramı ve gümüşün ise tonda 4 gramı bulmasıdır. Ayrıca bu sonuçalrı veren örnekler belirli yapılarla ilişkili olarak belirli örneklerde yakın sonuçlar vermektedir. Ttianyum zenginleşmeleri için yapılan inclemelerde titanyum mineralleri ilmenit, rutil ve sfen olarak tespit edilmiştir. Ne yazık ki ilmenit demir miktarına bağlı olarak zenginleşme süreçleri sırasında manyetik seperatörde doğurduğu ayrıştırma sorunu nedeniyle istenmeyen bir mineraldir. Sfen ise aksesuar mineral olarak tanımlanmıştır. Nadir toprak elementlerinin zenginleşmesinin ise ofiyolit şist dokanağında gelişen metamorfizmaya bağlı olarak geliştiği tespit edilmiştir. Zenginleşmenin ilksel kaynağının ofiyolitik kayaçlar olduğu düşünülmektedir. Deformasyon yapılarındaki düşük sülfürlü kuvars damarları ve bazı büyük kuvars filonları dışında alterasyon zonlarında yapılan önreklemeler ise altın ve gümüş zenginleşmelerinin bu yapılarla ilişkili olduğunu açıklar şekilde ortama bağlı olarak belirgin artış sergilemektedir.