Üstbiliş odaklı matematik öğrenme ortamında ilkokul öğrencilerinin üstbiliş ve problem çözme becerileri gelişiminin incelenmesi

Üstbiliş, bireylerin planlama, tahmin etme, izleme ve değerlendirme becerilerini kapsayan bilişsel bir süreçtir. Üstbilişsel eğitim uygulamalarının öğrencilerin düşünme süreçlerini geliştirdiği, ulusal ve uluslararası literatürde geniş bir şekilde ele alınmıştır. Ancak, ilkokul düzeyinde yapılan uygulama çalışmalarının sınırlılığı, bu alanda yeni araştırmalara duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, ilkokul 3. ve 4. sınıf öğrencilerine yönelik üstbiliş odaklı matematik öğrenme ortamının, öğrencilerin üstbilişsel becerilerine etkisini incelemektir. Araştırma yakınsayan paralel karma yöntem ile modellenmiş olup, nicel ve nitel veriler eş zamanlı olarak toplanmış, bağımsız şekilde analiz edilmiş ve bulgular birleştirilmiştir. Nicel boyutta, kontrol grubu bulunmayan yarı deneysel bir desen kullanılmış ve tek grup ön test-son test modeli uygulanmıştır. Ölçüm aracı olarak, Karakelle ve Saraç (2007) tarafından Türkçeye uyarlanan Üstbilişsel Farkındalık Ölçeği ile araştırma kapsamında geliştirilen İlkokullar İçin Problem Çözme Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde ilişkili örneklemler t testi uygulanmıştır. Nitel boyutta, yarı yapılandırılmış görüşme formu, kişisel bilgi formu ve öğrencilerin üstbilişsel süreçlerini yansıtan düşünme günlükleri kullanılmıştır. Nitel veriler, betimsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında özel bir kurumda öğrenim gören 3. ve 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklemde 122 üçüncü sınıf ve 93 dördüncü sınıf olmak üzere toplam 215 öğrenci yer almıştır. Araştırmanın geçerlik ve güvenirliği üçgenleme yöntemi ile sağlanmaya çalışılmıştır. Uygulama sürecinde, Mevarech ve Kramarski (1997) tarafından geliştirilen IMPROVE stratejisi temel alınarak 12 hafta süresince dört işlem kazanımlarını içeren matematik uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, üstbiliş odaklı matematik öğrenme ortamının öğrencilerin üstbilişsel becerilerini anlamlı düzeyde geliştirdiği tespit edilmiştir. Ön test-son test sonuçları son test lehine anlamlı bir farklılık göstermiştir. 3.sınıf öğrencilerinin düşünme günlükleri incelendiğinde, en fazla gelişimin değerlendirme boyutunda olduğu, bunu sırasıyla planlama ve izleme becerilerinin takip ettiği görülmüştür. 4. sınıf öğrencilerinde ise en fazla gelişimin değerlendirme becerisinde olduğu belirlenmiş; bunu sırasıyla planlama, izleme ve tahmin boyutlarının izlediği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, yakınsayan paralel karma desen ile gerçekleştirilen bu araştırma, üstbiliş odaklı matematik öğrenme ortamının ilkokul öğrencilerinin üstbilişsel ve problem çözme becerilerinde anlamlı bir gelişim sağladığını ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, üstbilişsel eğitimin ilkokul düzeyinde yaygınlaştırılması ve öğretim programlarına entegre edilmesine yönelik öneriler sunulmuştur.